ι Τα μυστικά του Κόλπου
Πέμπτη, Νοεμβρίου 03, 2005
Ο Οδυσσέας του Έβρου

(Νίκος Εγγονόπουλος: Εμφύλιος πόλεμος)

- Απόσπασμα από το κεφάλαιο "ΕΡΜΗΣ". Ανέβηκε στο "Νησί της Καλυψώς", ΕΔΩ!

«Δεν πρέπει να συγχέουμε την ζωτική ανάγκη να μάθουμε και να αποδεχθούμε κάποτε την αλήθεια, με τις ξεπερασμένες άλλωστε πολιτικές σκοπιμότητες. Δηλαδή ξεπερασμένες για μένα, φοβάμαι όχι για τα κόμματα… Όσα σου είπα ως τώρα είναι προφανές ότι αποτελούν μονάχα την κορυφή του παγόβουνου… Κάτω από την επιφάνεια είναι πολύ πιθανό ότι κρύβονται πολύ περισσότερα και χειρότερα εγκλήματα. Προς το παρόν δεν υπάρχει ψύχραιμη και αντικειμενική ιστορική έρευνα. Κάποια μέρα όμως, θα γίνει κι αυτό και θα αποκτήσουμε μια εποπτική εικόνα εκείνης της εποχής. Δε μου λες, είδες την ταινία του Κόπολα ‘Αποκάλυψη τώρα’;»

Τον κοίταξα ξαφνιασμένος και έγνεψα πως την είχα δει.

«Μπορείς να μου κάνεις μια πολύ σύντομη περίληψη του σεναρίου;»

«Ναι… Η αμερικάνικη στρατιωτική διοίκηση καλεί έναν λοχαγό που βρίσκεται στα όρια της κατάρρευσης μετά από τις εμπειρίες του στο Βιετνάμ και του αναθέτει μια παράξενη, ειδική αποστολή: Πρέπει να βρει έναν συνταγματάρχη, τον οποίον παίζει εκπληκτικά ο Μάρλον Μπράντο, στα σύνορα με την Καμπότζη και να τον εξοντώσει, επειδή δεν υπακούει πλέον στις διαταγές του επιτελείου και κάνει τον πόλεμο με τους δικούς του όρους. Μετά από μια επική και επικίνδυνη διαδρομή ανάστροφα στο μεγάλο ποτάμι, ο λοχαγός καταφέρνει και τον βρίσκει. Ο συνταγματάρχης καταλαβαίνει αμέσως την αποστολή του, αλλά δεν τον σκοτώνει, καθώς βρίσκεται πλέον βυθισμένος σε τρομερό υπαρξιακό αδιέξοδο και επιζητεί ο ίδιος τη λύση του προσωπικού του δράματος. Πράγματι, ο λοχαγός τον δολοφονεί και μπαίνει κι αυτός με τη σειρά του για τα καλά στο χώρο της απελπισίας και της τρέλας που προξενεί η εμπλοκή του στην κρεατομηχανή της βίας…»

«Πολύ καλά… Πιστεύεις ότι το σενάριο αποδίδει μια πραγματική ιστορία;»

Δεν μπορούσα να καταλάβω που το πήγαινε.

«Δεν ξέρω, αλλά τι σημασία έχει; Και ο μύθος των Ατρειδών δεν είναι πραγματική ιστορία… Για τον Κόπολα η ακριβής αναπαράσταση μιας πραγματικής ιστορίας προφανώς δεν έχει νόημα, αφού η ταινία του λειτουργεί αλληγορικά, ως μύθος …νομίζω»

«Άκουσε τώρα μια πραγματική ιστορία που συνέβη στην Ελλάδα της Κατοχής και παρουσιάζει εκπληκτικές ομοιότητες με το σενάριο της ταινίας του Κόπολα… Διαδραματίστηκε πλάι στο ποτάμι του Έβρου. Σου θυμίζω μονάχα ότι το νομό Έβρου τον κατείχαν εξαρχής οι Γερμανοί, αντίθετα με την ανατολική Μακεδονία και την υπόλοιπη Θράκη που τις είχαν οι Βούλγαροι»

Ο Ερμής έμεινε για λίγο σιωπηλός, πήρε μια βαθειά ανάσα και ξεκίνησε.

«Τον έλεγαν Οδυσσέα, δηλαδή αυτό ήταν το αγωνιστικό του ψευδώνυμο. Ήταν εντυπωσιακή μορφή, ασκητικός, επιβλητικός, γεννημένος ηγέτης, αν και χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση. Με τα φτωχά του μέσα, αλλά με ατσάλινη αποφασιστικότητα που του έδινε ο αρχηγός, το ΕΑΜ Έβρου τα έβαλε στην αρχή με τους μαυραγορίτες της περιοχής. Μέλη του ΕΑΜ πήγαιναν και κολλούσαν καταλόγους με τις επιτρεπόμενες από αυτούς τιμές των τροφίμων σε τοίχους και μαγαζιά. Οι μαυραγορίτες γέλασαν, αλλά τα γέλια τους κόπηκαν απότομα, όταν ο Οδυσσέας άρχισε τις εκτελέσεις όσων από δαύτους δεν συμμορφωνόντουσαν. Ως δια μαγείας οι τιμές των τροφίμων διορθώθηκαν και ο Οδυσσέας έγινε λαϊκός ήρωας στον Έβρο.

»Η επιτυχία αυτή είχε συγκλονιστική επίδραση στην άνοδο της επιρροής του ΕΑΜ, αλλά ο Οδυσσέας έκανε το κρίσιμο βήμα και άρχισε να μιλάει ανοιχτά για την ανάγκη εξόντωσης των ‘ψευτοδημοκρατών, αυτών των αποβρασμάτων που θέλουν το κακό του λαού’. Ορισμένοι από τους τοπικούς ηγέτες του ΕΑΜ αντέδρασαν σ΄ αυτή την καταστροφική πολιτική, αλλά ο ατσαλένιος ιδεολόγος Οδυσσέας δεν δίστασε: Στις αρχές του 1944 συνέλλαβε τον σημαντικότερο απ΄ τους αντιρρησίες, τον ταγματάρχη Σταθάτο, τοπικό ηγέτη του ΕΛΑΣ, και κάμποσους ακόμα και τους προσήγαγε σε ‘Λαϊκό δικαστήριο’. Δεν γνωρίζω με λεπτομέρειες τι ειπώθηκε στη δίκη, αλλά το αποτέλεσμα μιλάει από μόνο του: Ο Σταθάτος και οι συναγωνιστές του βρέθηκαν ένοχοι προδοσίας και ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου. Τους έκοψαν τα κεφάλια και τα εξέθεσαν σε κάποιο σταυροδρόμι, προς παραδειγματισμόν… Ο δρόμος ήταν τώρα ελεύθερος για να εφαρμόσει ο Οδυσσέας το επαναστατικό του πρόγραμμα. Συγκρότησε ειδικό ‘Τάγμα Θανάτου’, στο οποίο δίνονταν τα ονόματα των προδοτών του λαού που έπρεπε να εκτελεί. Σε κάποια περίπτωση δημιουργήθηκαν διχογνωμίες για ορισμένα από τα ονόματα του καταλόγου, ανάμεσα στα μέλη του Τάγματος. Τότε ο Τηλέμαχος, ο διοικητής τους, αυθεντικός ιδεολογικός υιός του Οδυσσέα, τους το ξέκοψε, λέγοντας ότι ‘μακροπρόθεσμα δεν θα βλάψει αν σκοτωθούν και λίγοι αθώοι, προκειμένου να γίνουν ορισμένα πράγματα για την επανάσταση’.

»Ήταν επόμενο ο Έβρος να μεταβληθεί σε κόλαση. Μετά το θάνατο του ταγματάρχη Σταθάτου οι συνθήκες στην περιοχή Έβρου χειροτέρεψαν πολύ γρήγορα. Εκατοντάδες άνθρωποι δολοφονήθηκαν από τον Οδυσσέα και τους άντρες του. Ανάμεσα στους πολλοί γιατί είχαν μόνο και μόνο εκφράσει την ανησυχία τους για τις πράξεις των ανταρτών. Γιατί κάποιος αντάρτης είχε προηγούμενα μαζί τους. Γιατί ο Οδυσσέας τους υποψιαζόταν για αγγλόφιλους. Γιατί …έτσι! Κάποιος Εβρίτης του ΚΚΕ, που είχε προς στιγμήν αποφύγει το μαχαίρι του Οδυσσέα, έκανε το δύσκολο και επικίνδυνο ταξίδι ως τη δυτική Μακεδονία για να συναντήσει στελέχη του κόμματος. Τους βρήκε, τους εξιστόρησε τα κατορθώματα του Οδυσσέα και επέστρεψε στον Έβρο μαζί με τον νέο αρχηγό για το ΕΑΜ Έβρου, τον Αθηνόδωρο.

»Οι οδηγίες που είχε ο Αθηνόδωρος περιλάμβαναν και την αυτονόητη εντολή εξόντωσης του Οδυσσέα. Πράγματι, κινήθηκε αστραπιαία και τον συνέλαβε. Επειδή τα προσχήματα είχαν πάντα μεγάλη σημασία, τον πέρασε από ‘Λαϊκό δικαστήριο’, στη Λευκίμμη, το οποίο φυσικά τον βρήκε ένοχο, ότι ήταν ‘εχθρός του Κόμματος και του Λαού’. Ο μόλις χθεσινός παντοδύναμος ηγέτης τουφεκίστηκε αμέσως και ο μακρύς κατάλογος που είχε συντάξει, με τα ονόματα εκατοντάδων μελλοθανάτων, έμεινε ένα σκέτο χαρτί. Ο Οδυσσέας στην απολογία του, σαν καλός κομμουνιστής, υποστήριξε ότι το Κόμμα έχει δίκιο που τον εκτελεί…»

Μείναμε για λίγο σιωπηλοί. Ο Ερμής ήπιε την τελευταία γουλιά από τον καφέ του και έπιασε πάλι το νήμα έπιασε πάλι το νήμα της αφήγησης για τα γεγονότα της Πελοποννήσου.
 
Έγραψε ο Πάνος - Πέμπτη, Νοεμβρίου 03, 2005 |


6 Comments:


  • At 8:22 μ.μ., Blogger talos

    Την ιστορία αυτή την αναφέρει και ο Μαζάουερ στην "Ελλάδα του Χίτλερ" - ως απόδειξη ότι το ΕΑΜ δεν είχε σοβαρή εσωτερική επικοινωνία και οι οργανώσεις του δρούσαν περίπου αυτόνομα εξ ανάγκης....

     
  • At 8:54 μ.μ., Blogger Πάνος

    Εκτός από τον Μαζάουερ (όπου την πρωτοδιάβασα σε αναλυτική περιγραφή) την περιγράφουν και βετεράνοι της εποχής - με εντελώς διαφορετική οπτική γωνία (αν θυμάμαι καλά, υπάρχει ένα σχετικό κείμενο στη σελίδα του ΚΚΕ μ-λ, υμνητικό για τον Οδυσσέα). Σχετική αναφορά (πρέπει να) έχει και ο Χαριτόπουλος στο βιβλίο του για τον Άρη - και άλλοι.

    Το συμπερασμά για την εσωτερική επικοινωνία, εύλογο. Δεν είναι εντυπωσιακή όμως η αυτόματη και χωρίς "κιχ" απόλυτη αντιστροφή των πραγμάτων - όταν το Κόμμα έστειλε επιτόπου τη δική του "γραμμή" μαζί με τον Αθηνόδωρο;

    (για απόλυτη αντιστροφή στη γραμμή του ΕΑΜ μιλάμε...)

     
  • At 9:14 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos

    Δεν προλαβαίνουμε, ρε Πάνο. Κατακλυζόμαστε από κείμενα υψηλής σπουδαιότητας που ΔΕΝ προλαβαίνουμε να τα δούμε στο βάθος που πρέπει. Αφήστε να αναπνεύσουμε!

     
  • At 9:30 μ.μ., Blogger Πάνος

    Ημίαιμε, (λέω να χρησιμοποιώ κι εγώ το ωραίο "Μούργο!" της Κωνσταντίνας!) αγάλι -αγάλι: τα κείμενα δεν χαλάνε, μπορούν να μας περιμένουν!

     
  • At 9:41 μ.μ., Anonymous περαστικός

    "..έχεις φανταστεί ποτέ την απόλυτη ελευθερία, ακόμα και από το βάρος της δικής σου γνώμης ;.. "

    Συνταγματάρχης Κούρτς προς λοχαγό Ουίλαρντ, λίγο πριν το τέλος.
    Αποκάλυψη Τώρα.

    Υ.Γ.

    Πάνε πολλά χρόνια να δω την ταινία, αλλά θυμάμαι την ατάκα απ'έξω. Πίστεψε με.

    Υ.Γ.

    Πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία του Αχιλλέα. Και πολύ εύστοχος ο παραλληλισμός με τον συνταγματάρχη Κούρτζ.

     
  • At 11:16 π.μ., Anonymous περαστικός

    Υ.Γ. 3

    ..του Οδυσσέα βέβαια, και όχι του Αχιλλέα. lapsus calami ( ολίσθημα της πένας ).