ι Τα μυστικά του Κόλπου
Δευτέρα, Ιανουαρίου 09, 2006
Ο Καβάφης για τον άτυχο πρίγκιπα


Το κείμενο που ακολουθεί περιέχει επτά ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη, γραμμένα για τον τελευταίο "εθνικό" ηγέτη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ένα νέο άντρα που λάτρεψε την Ελλάδα, την ελληνική σκέψη και την ελληνική γλώσσα: τον Ιουλιανό. Μετά από κάθε ποίημα ακολουθούν κάποιες σύντομες παρατηρήσεις ή κρίσεις δικές μου. Το ποστ δε φιλοδοξεί να είναι δημοφιλές – το έφτιαξα και το ανεβάζω γιατί μου αρέσει το γεγονός ότι πρωταγωνιστεί στην κορυφαία ποίηση του νέου ελληνισμού ένα πρόσωπο που αντιπροσωπεύει σημαντικές στιγμές της Ελληνικής τραγωδίας. Ό,τι πιο ενδιαφέρον δηλαδή… Όσοι ενδιαφερόμενοι, περάστε…

* * *

Ο Ιουλιανός εν τοις Μυστηρίοις

Πλην σαν ευρέθηκε μέσα στο σκότος,
μέσα στης γης τα φοβερά τα βάθη,
συντροφευμένος μ' Έλληνας αθέους,
κ' είδε με δόξαις και μεγάλα φώτα
να βγαίνουν άϋλαις μορφαίς εμπρός του,
φοβήθηκε για μια στιγμήν ο νέος,
κ' ένα ένστικτον των ευσεβών του χρόνων
επέστρεψε, κ' έκαμε τον σταυρό του.
Αμέσως η Μορφαίς αφανισθήκαν•
η δόξαις χάθηκαν - σβύσαν τα φώτα.
Οι Έλληνες εκρυφοκυτταχθήκαν.
Κι' ο νέος είπεν• «Είδατε το θαύμα;
Αγαπητοί μου σύντροφοι, φοβούμαι.
Φοβούμαι, φίλοι μου, θέλω να φύγω.
Δεν βλέπετε πως χάθηκαν αμέσως
οι δαίμονες σαν μ' είδανε να κάνω
το σχήμα του σταυρού το αγιασμένο;»
Οι Έλληνες εκάγχασαν μεγάλα•
«Ντροπή, ντροπή να λες αυτά τα λόγια
σε μας τους σοφιστάς και φιλοσόφους.
Τέτοια σαν θες εις τον Νικομηδείας
και στους παππάδες του μπορείς να λες.
Της ένδοξης Ελλάδος μας εμπρός σου
οι μεγαλείτεροι θεοί φανήκαν.
Κι' αν φύγανε να μη νομίζης διόλου
που φοβηθήκαν μια χειρονομία.
Μονάχα σαν σε είδανε να κάνης
το ποταπότατον, αγροίκον σχήμα
συχάθηκεν η ευγενής των φύσις
και φύγανε και σε περιφρονήσαν».
Έτσι τον είπανε κι' από τον φόβο
τον ιερόν και τον ευλογημένον
συνήλθεν ο ανόητος, κ' επείσθη
με των Ελλήνων τ' άθεα τα λόγια.


Είναι το πρώτο από τα εφτά ποιήματα του Καβάφη που αναφέρονται στον Ιουλιανό. Γράφτηκε στα 1896. Ο Ιουλιανός είχε λάβει ενδελεχή «χριστιανική» παιδεία, κατ’ εντολήν του αυτοκράτορος (και εξαδέλφου του) Κωνσταντίου, κατά τη διάρκεια της ομηρίας του. Το γεγονός αυτό καθώς και η φυσική του κλίση προς τη μελέτη τον κατέστησαν ικανό περί τα «θεολογικά» - σε τέτοιο βαθμό που μετά το θάνατό του ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας, ο πολύς Κύριλλος, αναγκάστηκε να γράψει ένα πολύτομο έργο για να ανασκευάσει το σύγγραμμα του Ιουλιανού «κατά Γαλιλαίων». Είναι και η μοναδική μας πηγή για το εν λόγω κείμενο του Ιουλιανού, γιατί η αυτοκρατορική Εκκλησία φρόντισε να καούν όλα τα αντίγραφα που υπήρχαν – ακόμα και τα βιβλία των χριστιανών που προσπαθούσαν να τον αντικρούσουν, για να μην απομείνει κανένα ίχνος του «μιαρού» συγγραφέα στον γραπτό λόγο.

Στο ποίημα ο Ιουλιανός εμφανίζεται νέος, να ακολουθεί μια παρέα εθνικών σε κάποια παγανιστικά «μυστήρια». Βρίσκεται ακόμα σε μια φάση όπου είναι μεν θιασώτης της πατρώας θρησκείας, αλλά δεν έχει κατασταλάξει απολύτως στα θρησκευτικά του «πιστεύω». Οπωσδήποτε ο Καβάφης είχε προβληματιστεί για τη «στροφή» του Ιουλιανού από την επίσημη θρησκεία (το χριστιανισμό) στον οποίο μυήθηκε παιδιόθεν, προς τον εθνικό πολυθεϊσμό. Η φύση του Ιουλιανού τον οδηγούσε, αναπόδραστα, προς μια έντονη θρησκευτικότητα. Γιατί να μην παραμείνει στο χριστιανισμό;

Η πλέον προφανής εξήγηση είναι πως η τεράστια φιλομάθειά του τον έφερε σε επαφή με το σύνολο σχεδόν της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (πολλούς αρχαίους συγγραφείς τους αναφέρει στα κείμενά του που διασώθηκαν και συχνά παραθέτει αποσπάσματά τους). Η επαφή αυτή γέννησε μέσα του μια απεριόριστη αγάπη για την Ελλάδα και την ελληνική γλώσσα, αλλά και την ελληνική φιλοσοφική σκέψη. Άμεσος πνευματικός αντίπαλος αυτής της ιδανικής Ελλάδας και σκέψης ήταν ο χριστιανισμός, ο οποίος είχε ήδη αποκτήσει πολιτική ηγεμονία, με τον Κωνσταντίνο και τον Κωνστάντιο. Η πολιτική κάλυψη της εξουσίας επέτρεπε στην αυτοκρατορική Εκκλησία της εποχής να ασχημονεί κατά των «Ελλήνων» και να καταστρέφει συστηματικά τα ιερά και τα έργα τέχνης ως «δαιμονικά». Ο Ιουλιανός (έχοντας έντονη θρησκευτική ροπή) είχε να επιλέξει ανάμεσα σε δυο ισχυρές εκδοχές – και διάλεξε αβίαστα εκείνη που ήταν με την πλευρά της ελληνικής γραμματείας και σκέψης, παρά και ενάντια στο πολιτικό του συμφέρον. Η επιλογή ήταν εκείνη ενός έξυπνου, ακέραιου και καλλιεργημένου νέου ανθρώπου που ήταν σε θέση να συγκρίνει τον υψηλό λόγο του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη με τις επαρχιώτικες επιτεύξεις του Μωυσή της Βίβλου, τις αφελείς εξιστορήσεις των Ευαγγελιστών και τα φανατισμένα κείμενα του Παύλου περί του Γιαχβέ και της ακροβυστίας.

Κι όμως, παρά την προφανή ανωτερότητα της ελληνικής απέναντι στην ιουδαιο-χριστιανική παράδοση και σκέψη (από την οποία έλλειπαν ακόμα οι μετέπειτα Πατερικές επεξεργασίες, οι οποίες εξωράισαν σ’ ένα βαθμό τις άγαρμπες, ανούσιες και αφελείς Βιβλικές και Ευαγγελικές αφηγήσεις – και τις αλλοίωσαν δραστικά, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα) ο Ιουλιανός θα μπορούσε κάλλιστα να παραμείνει χριστιανός – όπως έκαναν κι άλλες γνωστές μας, λαμπρές (πλην, φανατισμένες) πνευματικές προσωπικότητες των καιρών εκείνων: Ο Βασίλειος ο Μέγας, ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός – και λίγο αργότερα ο Ιωάννης Χρυσόστομος. Πιθανολογώ πως εκείνο που βάρυνε καθοριστικά στην επιλογή του ήταν το γεγονός πως ανήκε σε μια αυτοκρατορική οικογένεια αδίστακτων χριστιανών δολοφόνων: Τόσο ο θείος του Κωνσταντίνος ο Μέγας (Άγιος και Ισαπόστολος!), όσο και ο ξάδερφός του Κωνστάντιος είχαν δολοφονήσει – εξοντώσει ολόκληρη την οικογένειά του και είχαν κρατήσει τον ίδιο σε μια πολύχρονη κατάσταση ομηρίας, όπου μπορούσε ανά πάσα στιγμή να δοθεί η διαταγή της θανάτωσής του. Ο Ιουλιανός ξεπέρασε το φόβο του θανάτου (όπως προκύπτει από τη δράση του και τα κείμενά του) αλλά ήταν πολύ φυσικό να προσέθεσε στις προφανείς αδυναμίες της πρώιμης χριστιανικής κοσμοθέασης, την προσωπική του αηδία και το μίσος προς τους χριστιανούς συγγενείς του, συναισθήματα που μεταφέρθηκαν αναλογικά σε ολόκληρο το χριστιανικό κίνημα.

* * *

Ο Ιουλιανός, ορών ολιγωρίαν

«Ορών ουν πολλήν μεν ολιγωρίαν ούσαν
ημίν προς τους θεούς» - λέγει με ύφος σοβαρόν.
Ολιγωρίαν. Μα τι περίμενε λοιπόν;
Όσο ήθελεν ας έκαμνεν οργάνωσι θρησκευτική,
όσο ήθελεν ας έγραφε στον αρχιερέα Γαλατίας,
ή εις άλλους τοιούτους, παροτρύνων κι οδηγών.
Οι φίλοι του δεν ήσαν Χριστιανοί•
αυτό ήταν θετικόν. Μα δεν μπορούσαν κιόλας
να παίζουν σαν κι αυτόνα (τον Χριστιανομαθημένο)
με σύστημα καινούριας εκκλησίας,
αστείον και στην σύλληψι και στην εφαρμογή.
Έλληνες ήσαν επί τέλους. Μηδέν άγαν, Αύγουστε.


Είκοσι εφτά ολόκληρα χρόνια μετά το πρώτο ποίημα, ακολουθεί το δεύτερο, στα 1923. Ο Καβάφης βρίσκεται πια στα εξήντα. Από ‘δω και στο εξής, ως το τέλος της ζωής του ποιητή, ο Ιουλιανός αποτελεί το συχνότερα εμφανιζόμενο πρόσωπο, καθώς ο μεγάλος Αλεξανδρινός συμπληρώνει επτά ποιήματα με αυτόν ως πρωταγωνιστή.

Στο «Ιουλιανός, ορών ολιγωρίαν» ο Καβάφης χρησιμοποιεί μια πανέξυπνη αμφισημία, ως προς το πρόσωπο που μιλά: Είναι ο ίδιος ο ποιητής – αλλά είναι κάποιος Έλληνας της εποχής του Ιουλιανού. Πάντως, όταν γίνεται η «κριτική» όλα έχουν τελειώσει, η παρένθεση της Ιουλιανής αυτοκρατορικής εξουσίας έχει κλείσει. Μοιάζει να αναρωτιέται ο ομιλών, «γιατί χάσαμε;» και να αποδίδει την (πολιτική και πνευματική) ήττα στις ανέφικτες («αστείες στη σύλληψι») προσπάθειες του Ιουλιανού να αντιγράψει στο χώρο των εθνικών τη χριστιανική εκκλησιαστική οργάνωση (Κάτι που είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν έχει ιστορική βάση. Ο Καβάφης βασίζεται σ’ ένα γράμμα του Ιουλιανού προς τον εθνικό αρχιερέα της Γαλατίας, στο οποίο δίνει όντως σημαντικές πολιτικές οδηγίες για την αντιπαράθεση με τους χριστιανούς).

Ακολουθούν πέντε ποιήματα, γραμμένα ανάμεσα στα 1924 και στα 1933 – τη χρονιά που πέθανε ο Καβάφης.

* * *

Ο Ιουλιανός εν Νικομηδεία

Άστοχα πράγματα και κινδυνώδη.
Οι έπαινοι για των Ελλήνων τα ιδεώδη.

Η θεουργίες κ' η επισκέψεις στους ναούς
των εθνικών. Οι ενθουσιασμοί για τους αρχαίους θεούς.

Με τον Χρυσάνθιον η συχνές συνομιλίες.
Του φιλοσόφου -του άλλωστε δεινού- Μαξίμου η θεωρίες.

Και να το αποτέλεσμα. Ο Γάλλος δείχνει ανησυχία
μεγάλην. Ο Κωνστάντιος έχει κάποιαν υποψία.

Α οι συμβουλεύσαντες δεν ήσαν διόλου συνετοί.
Παρέγινε -λέγει ο Μαρδόνιος- η ιστορία αυτή,

και πρέπει εξ άπαντος να παύσει ο θόρυβός της.-
Ο Ιουλιανός πηγαίνει πάλι αναγνώστης

στην εκκλησία της Νικομηδείας,
όπου μεγαλοφώνως και μετ' ευλαβείας

πολλής τες ιερές Γραφές διαβάζει,
και την χριστιανική του ευσέβεια ο λαός θαυμάζει.


Ο Μάξιμος ήταν εθνικός φιλόσοφος, φίλος και συνεργάτης του Ιουστινιανού. Γάλλος ονομαζόταν ο αδερφός του Ιουλιανού – τον δολοφόνησε τελικά ο ξάδερφος Κωνστάντιος. Μαρδόνιος ήταν ο εθνικός δάσκαλος του Ιουλιανού, ο οποίος τον καθοδήγησε στη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, και στον οποίο αναφέρεται με σεβασμό και αγάπη ο Ιουλιανός στο απόσπασμα από τον «Μισοπώγωνα» που παρατέθηκε σε προηγούμενο ποστ. Νικομήδεια ήταν η πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας – μια εποχή τόπος εξορίας (και επιτήρησης) του Ιουλιανού.

Ο Καβάφης αναπλάθει με ελάχιστες λέξεις και θαυμαστή μαστοριά το εφιαλτικό κλίμα της εποχής, κατά των εθνικών. Η αυτοκρατορική εξουσία είχε προσχωρήσει στο χριστιανισμό – και δε σήκωνε αστεία: η υποψία πως ο νεαρός Ιουλιανός ξέφυγε από την καθεστωτική «πίστη» μπορούσε να σημαίνει την άμεση θανάτωσή του, μας λέει ο ποιητής. Γι’ αυτό, ως κίνηση αυτοπροστασίας, ο νεαρός παγανιστής ελληνολάτρης αναγκάζεται και «πηγαίνει πάλι αναγνώστης στην εκκλησία της Νικομηδείας», όπου «μεγαλοφώνως και μετ’ ευλαβείας πολλής τες ιερές Γραφές διαβάζει και την χριστιανική του ευσέβεια ο λαός θαυμάζει».

Στο ποίημα αυτό εκδηλώνεται πιο καθαρά από τα υπόλοιπα η συμπάθεια του Καβάφη για τον νεαρό ευγενή, ο οποίος λατρεύει την Ελλάδα και υποχρεώνεται για λόγους επιβίωσης να παριστάνει τον ευλαβή χριστιανό. Ο Ιουλιανός δεν είναι ακόμα ο ισχυρός αυτοκράτορας, για τις ενέργειες του οποίου, που είχαν ως σκοπό την αναβίωση της αρχαίας λατρείας, θα μιλήσει ο Καβάφης (σε άλλα ποιήματα) με αλύπητη και εύστοχη ειρωνεία. Εδώ συμπονά το νεαρό έφηβο και πετυχαίνει με απαράμιλλη ευστοχία μια καταδικαστική, σχεδόν βιτριολική, παρουσίαση: από τη μια των αδίσταχτων κατόχων της εξουσίας και από την άλλη των αφελών της χριστιανικής Εκκλησίας, ηγετών και λαού – που μπορούσε ένα μειράκιο να τους δουλεύει ψιλό γαζί.

* * *

Ο Ιουλιανός και οι Αντιοχείς

Το Χι, φασίν, ουδέν ηδίκησε την πόλιν ουδέ το Κάππα...
Τυχόντες δ' ημείς εξηγητών... εδιδάχθημεν αρχάς ονο-
μάτων είναι τα γράμματα, δηλούν δ' εθέλειν το μεν Χρι-
στόν, το δε Κωνστάντιον.
ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΜΙΣΟΠΩΓΩΝ


Ήτανε δυνατόν ποτέ ν' απαρνηθούν
την έμορφή τους διαβίωσι• την ποικιλία
των καθημερινών τους διασκεδάσεων• το λαμπρό τους
θέατρον όπου μια ένωσις εγένονταν της Τέχνης
με τες ερωτικές της σάρκας τάσεις!

Ανήθικοι μέχρι τινός - και πιθανόν μέχρι πολλού -
ήσαν. Αλλ' είχαν την ικανοποίησι που ο βίος τους
ήταν ο περιλάλητος βίος της Αντιοχείας,
ο ενήδονος, ο απόλυτα καλαίσθητος.

Να τ' αρνηθούν αυτά, για να προσέξουν κιόλας τι;

Τες περί των ψευδών θεών αερολογίες του,
τες ανιαρές περιαυτολογίες•
την παιδαριώδη του θεατροφοβία•
την άχαρι σεμνοτυφία του• τα γελοία του γένεια.

Α βέβαια προτιμούσανε το Χι,
α βέβαια προτιμούσανε το Κάππα• εκατό φορές.


Ποίημα του 1926, όπως και το επόμενο. Ο Ιουλιανός είναι πια αυτοκράτορας, βρίσκεται στην Αντιόχεια και δημοσιοποιεί τον περίφημο «Μισοπώγωνα» ένα έξυπνο, αυτοσαρκαστικό αλλά και πολιτικά οξύ κείμενο, όπου περνάει τους Αντιοχείς και τον τρόπο που σκέφτονται γενεές δεκατέσσερις (ο «Μισωπώγων» θα διδάσκεται κάποτε στην Εκπαίδευση, ως δείγμα ελεύθερης σκέψης, σε κάποιες από τις ώρες που θα απελευθερώσει η κατάργηση του αδίσταχτου προσηλυτισμού μέσω των εμετικών «Θρησκευτικών» - σε προσεχές ποστ θα σας δείξω χειροπιαστά πως το επιχειρούν εις βάρος των μαθητών του Δημοτικού)

Ας μείνουμε όμως στο ποίημα. Οι Αντιοχείς παρουσιάζονται από τον Καβάφη να αυτό -θεωρούνται ως γλεντζέδες, θεατρόφιλοι, ηδονιστές, ανήθικοι (κυρίως ηδονιστές και ανήθικοι) και …καλαίσθητοι. Αυτόματα έρχεται στο νου η ερώτηση: όλα αυτά τους τα εξασφάλιζε ο …χριστιανισμός, σε αντίθεση με τον Ιουλιανό; Αλλά για να γίνει αντιληπτή η υψηλή και αμφίστομη καβαφική ειρωνεία πρέπει να της το επιτρέπει η απουσία δογματικών στερεοτύπων.

Από την άλλη μεριά, ο Ιουλιανός, με τα μάτια των Αντιοχέων: αερολόγος περί των ψευδών θεών (πράγματι…), ανιαρός περιαυτολόγος (όχι δα…) θεατροφοβικός (το θέατρο της Αντιόχειας δεν το φοβόταν καθόλου, απλώς τον αηδίαζε…) σεμνότυφος (από πού κι ως πού;) και …γενειοφόρος (αυτό, πια!). Ο Καβάφης είχε διαβάσει τον «Μισοπώγωνα» όπου ο Ιουλιανός απαντά ο ίδιος, με πειστικό τρόπο και υψηλό αυτοσαρκασμό, σε όσα του καταμαρτυρούν οι Αντιοχείς. Αλλά, πώς να συμφωνήσει μαζί του ο Καβάφης, που είναι αυθεντικός …Αντιοχεύς; Επιλέγει, λοιπόν, να παρουσιάσει, με ισχυρή δόση συγκαλυμμένης αυτοκριτικής, τους Αντιοχείς - αλλά και την αναιμική κριτική τους προς τον Ιουλιανό, ενώ λέει ταυτόχρονα προς τον σοβαρό και μετρημένο αυτοκράτορα: τι μας λες τώρα κι εσύ, καημένε…

* * *

Μεγάλη συνοδεία εξ ιερέων και λαϊκών

Εξ ιερέων και λαϊκών μια συνοδεία,
αντιπροσωπευμένα πάντα τα επαγγέλματα,
διέρχεται οδούς, πλατέες, και πύλες
της περιωνύμου πόλεως Αντιοχείας.
Στης επιβλητικής, μεγάλης συνοδείας την αρχή
ωραίος, λευκοντυμένος έφηβος βαστά
με ανυψωμένα χέρια τον Σταυρόν,
την δύναμιν και την ελπίδα μας, τον άγιον Σταυρόν.
Οι εθνικοί, οι πριν τοσούτον υπερφίαλοι,
συνεσταλμένοι τώρα και δειλοί με βίαν
απομακρύνονται από την συνοδείαν.
Μακράν ημών, μακράν ημών να μένουν πάντα
(όσο την πλάνη τους δεν απαρνούνται). Προχωρεί
ο άγιος Σταυρός. Εις κάθε συνοικίαν
όπου εν θεοσεβεία ζουν οι Χριστιανοί
φέρει παρηγορίαν και χαρά:
βγαίνουν, οι ευλαβείς, στες πόρτες των σπιτιών τους
και πλήρεις αγαλλιάσεως τον προσκυνούν -
την δύναμιν, την σωτηρίαν της οικουμένης, τον Σταυρόν.-
Είναι μια ετήσια εορτή Χριστιανική.
Μα σήμερα τελείται, ιδού, πιο επιφανώς.
Λυτρώθηκε το κράτος επί τέλους.
Ο μιαρότατος, ο αποτρόπαιος
Ιουλιανός δεν βασιλεύει πια.
Υπέρ του ευσεβεστάτου Ιοβιανού ευχηθώμεν.


Ο Ιουλιανός έχει μόλις σκοτωθεί, η αυτοκρατορική Εκκλησία επανήλθε δριμύτερη – και οι πιστοί της πανηγυρίζουν. Άλλαξαν οι καιροί για τους εθνικούς: «οι πριν τοσούτον υπερφίαλοι, / συνεσταλμένοι τώρα και δειλοί με βίαν /απομακρύνονται από την συνοδείαν». Για μια ακόμα φορά ο Καβάφης μας δείχνει πως έχει πλήρη ιστορική εποπτεία της ιστορικής αλλαγής, μαμή της οποίας υπήρξε, όπως πάντα, το Κράτος και η Βία. Δε νομίζω πως ο Καβάφης πιθανολογεί μια ελληνική (ελληνιστική) αναγέννηση την οποία ματαίωσε δια παντός η χριστιανική μετάλλαξη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Είναι γνωστό, άλλωστε, πως ο Καβάφης ήταν χριστιανός, μπορεί και …Ορθόδοξος (έστω, με τον τρόπο του).

Δεν έχει όμως καμιά δυσκολία να παρουσιάσει με τη γνωστή καβαφική ειρωνεία τη νηπιώδη σκέψη των χριστιανών της εποχής. Πανηγυρίζουν για μια αλλαγή εξουσίας με κριτήριο όχι ποιος εξυπηρετεί τα δικά τους συμφέροντα, αλλά ποιος είναι «δικός» τους από …θρησκευτική άποψη! Αυτομάτως λοιπόν ο Ιουλιανός γίνεται «μιαρότατος» και «αποτρόπαιος» - ο θάνατός του «λύτρωσε» το κράτος (!) με το οποίο ταυτίζονται αφελέστατα οι Αντιοχείς.

* * *

Ουκ έγνως

Για τες θρησκευτικές μας δοξασίες -
ο κούφος Ιουλιανός είπεν «Ανέγνων, έγνων,
κατέγνων». Τάχατες μας εκμηδένισε
με το «κατέγνων» του, ο γελοιωδέστατος.
Τέτοιες ξυπνάδες όμως πέρασι δεν έχουνε σ' εμάς
τους Χριστιανούς. «Ανέγνως, αλλ' ουκ έγνως• ει γαρ έγνως,
ουκ αν κατέγνως» απαντήσαμεν αμέσως.


Ο Ιουλιανός έφυγε νωρίς, αλλά το φάντασμά του απασχόλησε για πολλούς αιώνες την αυτοκρατορική Εκκλησία (ακόμα απασχολεί τη διάδοχό της, Ορθόδοξη – και στο μέλλον θα την απασχολήσει περισσότερο, αν υποθέσουμε πως οι Έλληνες αρχίσουν κάποτε να μελετάνε την ιστορία και την αρχαία τους κληρονομιά χωρίς τα παραμορφωτικά γυαλιά του ψευδεπίγραφου «ελληνοχριστιανισμού»). Η δράση του και τα γραπτά του έγιναν για πολύ καιρό ο προσφιλής στόχος πολλών χριστιανών διανοητών και συγγραφέων, με πρώτο και καλύτερο τον παλιό του συμφοιτητή Γρηγόριο Ναζιανζηνό, ο οποίος δυστυχώς υιοθετεί και αναπαράγει πολλές εξώφθαλμες τερατολογίες (αρλούμπες…) εις βάρος του νεκρού Ιουλιανού, στους περίφημους δύο «στηλιτευτικούς» λόγους του, υποδεικνύοντας στους καλοπροαίρετους αναγνώστες ότι ουδέποτε πρέπει να παίρνει κανείς τοις μετρητοίς τα λεγόμενα ενός «πιστού» - χρειάζεται οπωσδήποτε διασταύρωση, όσο αξιόλογος κι αν είναι ο εν λόγω!

Το ποίημα γράφτηκε από τον Καβάφη στα 1928, είναι εξαιρετικά απλό και αναπαράγει έναν πασίγνωστο στην αρχαιότητα (τον 4ο μΧ αιώνα δηλαδή) «διάλογο» ο οποίος δε μπορούσε να συνεχιστεί, γιατί ο πρώτος «ομιλών» είχε ήδη μεταβεί στα …Ηλύσια πεδία! Αποδίδει, όμως, θαυμάσια το πνευματικό και πολιτισμικό επίπεδο του ομιλούντος χριστιανού με τις λέξεις «κούφος» και «γελοιωδέστατος» που χρησιμοποιεί. Το ύφος του, γεμάτο αυταρέσκεια και μισαλλοδοξία, αλλά και με τον χαρακτηριστικό κυνισμό της εξουσίας, προκαλεί εξ αντιδιαστολής συμπάθεια για τον πολιτικά ηττημένο νεκρό Ιουλιανό.

* * *

Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας

Σαστίσαμε στην Αντιόχειαν όταν μάθαμε
τα νέα καμώματα του Ιουλιανού.

Ο Απόλλων εξηγήθηκε με λόγου του, στην Δάφνη!
Χρησμό δεν ήθελε να δώσει (σκοτισθήκαμε!),
σκοπό δεν τόχε να μιλήσει μαντικώς, αν πρώτα
δεν καθαρίζονταν το εν Δάφνη τέμενός του.
Τον ενοχλούσαν, δήλωσεν, οι γειτονεύοντες νεκροί.

Στην Δάφνη βρίσκονταν τάφοι πολλοί.-
Ένας απ' τους εκεί ενταφιασμένους
ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα,
ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας.

Αυτόν αινίττονταν, αυτόν φοβούνταν ο ψευτοθεός.
Όσο τον ένοιωθε κοντά δεν κόταε
να βγάλει τους χρησμούς του• τσιμουδιά.
(Τους τρέμουνε τους μάρτυράς μας οι ψευτοθεοί).

Ανασκουμπώθηκεν ο ανόσιος Ιουλιανός,
νεύριασε και ξεφώνιζε: «Σηκώστε, μεταφέρτε τον,
βγάλτε τον τούτον τον Βαβύλα αμέσως.
Ακούς εκεί; Ο Απόλλων ενοχλείται.
Σηκώστε τον, αρπάξτε τον ευθύς.
Ξεθάψτε τον, πάρτε τον όπου θέτε.
Βγάλτε τον, διώξτε τον. Παίζουμε τώρα;
Ο Απόλλων είπε να καθαρισθεί το τέμενος.»

Το πήραμε, το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού•
το πήραμε, το πήγαμε εν αγάπη κ' εν τιμή.

Κι ωραία τωόντι πρόκοψε το τέμενος.
Δεν άργησε καθόλου, και φωτιά
μεγάλη κόρωσε: μια φοβερή φωτιά:
και κάηκε και το τέμενος κι ο Απόλλων.

Στάχτη το είδωλο• για σάρωμα, με τα σκουπίδια.

Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδοσε -
τι άλλο θα έκαμνε - πως η φωτιά ήταν βαλτή
από τους Χριστιανούς εμάς. Ας πάει να λέει.
Δεν αποδείχθηκε• ας πάει να λέει.
Το ουσιώδες είναι που έσκασε.


Φτάσαμε στα 1933 και στο τελευταίο ποίημα – το τελευταίο για τον Ιουλιανό και (πιθανόν) το τελευταίο του Καβάφη. Για να γίνει κατανοητό το περιεχόμενο του ποιήματος, πρέπει να σημειώσουμε τα εξής: Στην αρχαία ελληνική παράδοση ήταν απολύτως ανεπίτρεπτη η συντήρηση πτωμάτων, τάφων κλπ μέσα σε κατοικημένες περιοχές, δίπλα σε ιερά θεών κλπ. «Νέκυες εισί κοπρίων εκβλητότεροι», γράφει ο Ηράκλειτος. Όταν οι χριστιανοί άρχισαν να αποκτούν πολιτική εξουσία, έγιναν δηλαδή αυτοκρατορική Εκκλησία, άρχισαν να γράφουν στα παλιά τους τα σανδάλια την ευαισθησία των Ελλήνων εθνικών επί του θέματος, γιατί είχαν εξαρχής την (καθαρά ειδωλολατρική, εδώ που τα λέμε) αντίληψη περί «αγίων λειψάνων» - και έθαβαν τους νεκρούς τους μέσα στις πόλεις και πλάι στους ναούς – αλλά και στα εθνικά ιερά. Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς γιατί δεν σέβονταν τους συνανθρώπους τους εθνικούς και τις ευαισθησίες τους, αλλά είναι σα να ζητάει κανείς «ορθογραφία» από τη μυλωνού της λαϊκής παροιμίας.

Βρέθηκε λοιπόν το σκήνωμα του Αγίου Βαβύλα να κείται πλάι στο ιερό του Απόλλωνα, στη Δάφνη, το οποίο ιερό ήταν κατεστραμμένο, ανακαινίστηκε - και είχε αρχίσει να λειτουργεί και πάλι. Τι το φυσικότερο λοιπόν, από το να απαιτήσει και να επιβάλλει ο Ιουλιανός τη μεταφορά των λειψάνων του Βαβύλα – και όποιων άλλων υπήρχαν εκεί – αφού η παρουσία τους θεωρείτο απαγορευμένη, από την μακραίωνη ελληνική παράδοση. Έτσι κι έγινε, τα οστά απομακρύνθηκαν, αλλά ο νεότευκτος ναός του Απόλλωνα έπιασε φωτιά και έγινε στάχτη! Πιθανόν ο Ιουλιανός να τον έχτιζε και πάλι, αλλά αυτό παραμένει υπόθεση, καθώς λίγο αργότερα σκοτώθηκε. Εντελώς συμπτωματικά (μπορεί και όχι) καταστράφηκε ενώ ξαναχτιζόταν και ο ναός του Σολομώντα, στα Ιεροσόλυμα – ο Ιουλιανός είχε επιτρέψει στους Εβραίους να τον ανοικοδομήσουν, ικανοποιώντας ένα αίτημα που κανένας χριστιανός αυτοκράτορας δεν έκανε δεκτό στη συνέχεια...

Στο τελευταίο αυτό ποίημα ο Καβάφης βάζει κάποιους χριστιανούς, απροσδιόριστης ιδιότητας και μόρφωσης, να τα αφηγούνται όλα αυτά. Και πάλι συναντάμε το γνωστό μοτίβο του αφελούς, μικρονοϊκού, εκδικητικού, μνησίκακου, φανατισμένου χριστιανού που χρησιμοποίησε ο Καβάφης και στα προηγούμενα ποιήματά του. Τον Ιουλιανό δεν τον υπερασπίζεται κανείς (βρίσκεται ακόμη εν ζωή) παρά μόνο η συμπάθεια που εντέχνως υποβάλλεται από τον ποιητή γι’ αυτόν, λόγω της απέχθειας που δημιουργεί στον αναγνώστη ο μισαλλόδοξος λόγος του φανατικού που τον κατηγορεί.

* * *

Ολοκληρώθηκε ήδη το μικρό μας ταξίδι στην ιστορία και την ποίηση, με τη σύντομη παρουσίαση των ποιημάτων του Καβάφη για τον Ιουλιανό. Φυσικά, το θέμα μας δεν είναι φιλολογικό ή ιστορικό – δεν είναι κιόλας στις επιδιώξεις μου να παραστήσω τον ερασιτέχνη φιλόλογο ή ιστορικό. Η προσέγγιση που επιχείρησα έγινε μέσα στο πνεύμα ενός απροκατάληπτου αγνωστικισμού, ο οποίος όμως δεν είναι καθόλου άχρωμος και άγευστος: αντίθετα αποτελεί σταθερή επιδίωξη μου η συμβολή στην ανάδειξη πτυχών της ελληνικής παράδοσης – κυρίως όμως της νέας ελληνικότητας, της συστατικής ουσίας ημών των νεοελλήνων. Μιας ελληνικότητας που δεν είναι συνέχεια του …Ομήρου και (πολύ περισσότερο) δεν είναι προϊόν της ανύπαρκτης αλληλοπεριχώρισης με την εβραϊκή παράδοση.

«Και ο Ιουλιανός, τι σχέση έχει με τη νέα ελληνικότητα;» θα ρωτήσει κάποιος. Ευθεία σχέση, όχι δεν έχει. Είναι όμως κι αυτός ένα στοιχείο της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς, με την οποία η νέα ελληνικότητα έχει σχέση. Και είναι κατ’ εξοχήν συκοφαντημένος και «κομμένος» από την αυτοκρατορική Εκκλησία, την Ορθοδοξία δηλαδή. Για να ανατραπεί αυτό, κάποτε, χρειάζεται να το υπενθυμίζουμε, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας. Αν έχουμε κιόλας ως αφορμή ή αφετηρία τόσα ποιήματα του μεγαλύτερου ποιητή μας για το πρόσωπό του Ιουλιανού και την ιστορία της εποχής, τότε η ενασχόληση με το θέμα δε χρειάζεται καμιά πρόσθετη επεξήγηση – αφού είναι καθαρή ευχαρίστηση.

Ευχαρίστηση, που το κέρδισμά της οφείλεται αποκλειστικά στην ύπαρξη των ιστολογίων…
 
Έγραψε ο Πάνος - Δευτέρα, Ιανουαρίου 09, 2006 |


44 Comments:


  • At 10:04 μ.μ., Blogger alombar42

    Θα πάρει καμμιά βδομάδα για να το διαβάσω... τίποτα σε Αριάδνη δεν έχεις; Διαβάζεται πιο εύκολα :)

     
  • At 10:11 μ.μ., Blogger Πάνος

    Διάβασέ το τώρα, που είναι ζεστό! Κάτι "σε Αριάδνη" πάντα υπάρχει στα υπόψη των "μτΚ" -:)

    ΥΓ. Η άνω τελεία... τζίφος, ακόμα!

     
  • At 10:16 μ.μ., Blogger Big Fat Opinion

    Τον Ιουλιανό τον φτύνανε,
    και αυτός έλεγε:
    "Δόξα τη Καβαφική ειρωνία, βρέχει".

    ;-)

     
  • At 10:22 μ.μ., Blogger Athanassios

    Προτιμώ να διβάσω παπύρους στην Αλεξάνδρεια, παρά αυτό το μακροσκελές κατασκεύασμα.. πάω κατεπειγόντως στο Σωκράτης-Κώνειο...

     
  • At 10:49 μ.μ., Blogger kosmopolitis

    Εγώ, βέβαια, το διάβασα.
    ( εδώ έχω διαβάσει όλο τον Καβάφη - πολλάκις - σε ένα καβαφικό..σεντόνι θα κολλήσω ).
    Καταρχήν συγχαρητήρια για την έρευνα. Με εντυπωσίσασε. Δεν θυμάμαι αντίστοιχη που να επικεντρώνεται στα ποιήματα του Καβάφη ειδικά για τον Ιουλιανό ( και θα χαρώ πραγματικά αν μου υποδείξεις κάποια, ή όποιες άλλες θεωρείς ενδιαφέρουσες ).
    Εχω την υποψία ότι την έκανες για να ενισχύσεις τα επιχειρήματα σου περί έχθρας του χριστιανισμού και του ελληνικού πνεύματος, και περί νέας ελληνικής πρότασης κλπ..
    Και με τον Καβάφη σύμμαχο είναι δύσκολο να χάσεις !
    Περιττό να πω ότι τον έχω για θεό. Με το που μπήκα στο μπλογκ και είδα τη φωτογραφία του η πρώτη μου σκέψη ήταν " Α, τα Μυστικά του Κ. " !

     
  • At 11:03 μ.μ., Blogger Πάνος

    bfo: καλό! (και σύντομο, βρε παιδί μου! Πως τόπαθες;) -:)

    *

    Κοσμοπολίτη, ο μόνος λόγος που ασχολήθηκα ήταν επειδή ...γούσταρα! Όλα τα άλλα είναι παρεπόμενα. Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια - μετά τα σχόλια του alombar42 και του Athanassios ήταν ό,τι έπρεπε!

    Ξέρεις το ανέκδοτο (παραλλαγμένο): ιδέες υπάρχουν, χρόνος δεν υπάρχει... δεν είχα υπόψη μου καμιά αντίστοιχη δουλειά - αλλά μπορεί να υπάρχει και να την αγνοώ. Γενικότερα για τον Καβάφη έχω διαβάσει τα πολύ βασικά - και πλέον ού.

    Απλά, από τον καιρό που άκουσα τον όρο "γνωσιολογικός αναρχισμός" χάρηκα πολύ...

     
  • At 1:15 π.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Υποθέτω πώς άν διάβαζε το κείμενό σου ο Καβάφης θα απαντούσε κάτι σαν: "..δεν ήμουν εκεί, χτύπαγες τον αέρα. Σε συγχωρώ.".

    Ηλίας

     
  • At 1:19 π.μ., Blogger Πάνος

    Οι υποθέσεις (και οι απόψεις) είναι σαν τις κωλοτρυπίδες: καθένας έχει κι από μία!

     
  • At 1:35 π.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Άσε με να σε προβοκάρω λίγο.

    Καί γιά να σε εξευμενίσω πήγα να σου κάνω μία αφιέρωση στον alombar αλλά δεν δέχεται από μη -bloggers.
    Μήπως μπορείς να βοηθήσεις;

    Ηλίας

     
  • At 1:50 π.μ., Blogger Πάνος

    Στείλτο σαν σχόλιο στο μπλόγκ του - και θα το ανεβάσει ο μάστορας όπου πρέπει.

     
  • At 1:59 π.μ., Blogger Πάνος

    Κι εκεί τα ίδια... στείλε το στον alombar με μέηλ.

     
  • At 9:47 π.μ., Blogger alombar42

    Εντάξει, οι Αφιερώσεις δέχονται πια και ανώνυμα σχόλια. Μήπως να αλλάξω και το Σωκράτης-Κώνειο;

    Α, δεν είπα τίποτα για το ποστ σου - είπα οτι δεν προλαβαίνω να το διαβάσω κι αυτό σημαίνει οτι δεν σχολίασα ακόμα ;)

     
  • At 10:16 π.μ., Anonymous Ανώνυμος

    alombar, να αλλάξεις (αν δεν υπάρχει πρόβλημα) και το Σωκράτης-Κώνειο. Αλλοιώς, τα λέτε μεταξύ σας οι bloggers. Την πρώτη φορά που το είδα, ήθελα να στείλω σχόλιο (χαιρετισμό) στο Θανάση, αλλά ματαίως.

    Φιλικά, Σχολιαστής

     
  • At 1:41 μ.μ., Blogger Mirandolina

    Πάνο, μιαν λίγο παλαιότερη εποχή αυτή η εργασια σας θα κυκλοφορούσε σε ένα από κείνα τα μικρά μή μου άπτου βιβλιαράκια, με τα λευκά εξώφυλλα και τη μικρή χρυσοτυπία στη μέση -- τα θυμάστε;

    Εύγε σας, Πάνο.

     
  • At 4:00 μ.μ., Blogger kosmopolitis

    Επανέρχομαι στην αξιόλογη έρευνα σου, έχοντας κάνει μια ( πρόχειρη ) δική μου.
    Καταρχήν, τα ιστορικά στοιχεία που αναφέρονται είναι ακριβή.
    Τώρα, για το τι ενννοεί ο μέγιστος Αλεξανδρινός με τις αναφορές του είναι και αυτό μάλλον ακριβές, αν και έτρεφε κάποια αντιπάθεια ΚΑΙ στον Ιουλιανό επειδή τον θεωρούσε πολύ αυστηρό από άποψη ηθικής.
    Τέλος, στο " Ο Ιουλιανός και οι Αντιοχείς " το Χ και το Κ αντιστοιχούν στο Χριστό και στον Κωνστάντιο, τον προκάτοχο του Ιουλιανού στο θρόνο.
    Αυτά, με πηγή μια σύντομη μελέτη του Μανώλη Γιαλουράκη που βρήκα στο ράφι.
    *
    Τελικά δεν ήταν και τόσο " μη δημοφιλές " το ποστ ε ?

     
  • At 4:47 μ.μ., Blogger Πάνος

    Μιραντολίνα, ευχαριστώ πολύ, αλλά δεν είναι παρά μια άσκηση επί του πληκτρολογίου: αν ήταν να τυπωθεί (με οποιονδήποτε τρόπο) θα είχα εγώ ο ίδιος πολύ περισσότερες απαιτήσεις (εξαντλητική φιλολογική και ιστορική έρευνα, διασταυρώσεις, παραθέσεις, βιβλιογραφία - ακόμα και γλωσσική επιμέλεια). Τα ιστολόγια μας δίνουν τη δυνατότητα να κάνουμε το κέφι μας (αξιοπρεπώς, ελπίζω) χωρίς να απαιτούν τον υψηλό επαγγελματισμό - εξειδίκευση που χρειάζεται μια ...κανονική έκδοση. Ούτε μπορεί, φυσικά, να υποκατασταθούν οι "επαγγελματικές" δουλειές με ερασιτεχνισμούς σαν και τον περί ου.

    * * *

    Koσμοπολίτης:

    Καταρχήν, τα ιστορικά στοιχεία που αναφέρονται είναι ακριβή

    Υπήρχε, δηλαδή, περίπτωση να μην είναι;

    για το τι ενννοεί ο μέγιστος Αλεξανδρινός με τις αναφορές του είναι και αυτό μάλλον ακριβές

    Εδώ, παραμένω επιφυλακτικός. Προέκρινα όμως τις συγκεκριμένες "λύσεις" γιατί εκεί με οδήγησε η επίμονη επανάληψη των μοτίβων ως προς τους χαρακτήρες των προσώπων.

    Ειδικά για τον Ιουλιανό, νομίζω πως ο Καβάφης είχε ανάμικτα συναισθήματα συμπάθειας - θαυμασμού και αντιπάθειας - απαξίωσης, με τα πρώτα να υπερτερούν: Ίσως επειδή ο ποιητής είχε πολύ καθαρή αντίληψη για το ποιόν των αντιπάλων του Ιουλιανού, τους οποίους αποδίδει με μοναδική ευστοχία (αμφιβάλλω σοβαρά αν οι σύγχρονοι όμοιοί τους είναι ποτέ σε θέση να το αντιληφθούν αυτό).

    Ρόλο ίσως έπαιξε και το γεγονός ότι ο Ιουλιανός υπήρξε ένας ιδιαίτερα ρωμαλέος (σωματικά και πνευματικά) έφηβος και άντρας, που είχε το θάρρος να πάει κόντρα στο ρεύμα της εποχής. Ήταν δηλαδή ένας πρώιμος ιδανικός ρομαντικός ήρωας. Αν ήταν και λιγουλάκι ...ηδονοθήρας, ο Kαβάφης θα τον λάτρευε - μάλλον...

    H επεξήγηση για το Χ και το Κ λείπει από το κείμενο - ήταν παράλειψη δική μου. Ευχαριστώ που την επισημαίνεις, θα ...επανορθώσω, αν τυχόν το κείμενο παρουσιαστεί ξανά, κάπου, κάποτε.

     
  • At 6:30 μ.μ., Blogger Mirandolina

    Να ρωτήσω όμως - γιατί θεωρείτε φανατισμένους τους τρεις ιεράρχες; (ξαναδιαβάζω το πόνημα σας και πολύ τον λυπάμαι τον καϋμένο Ιουλιανό... όπως όλους όσους φορτώνουν στις πλάτες τους φορτία που δε μπορούν να αντέξουν από μεγαλομανία, κόμπλεξ και πείσμα.)

     
  • At 8:02 μ.μ., Blogger Rodia

    Mirandolina, με όλο το θάρρος, φέρνω την φράση σου σε άλλα μέτρα γιατί δεν είναι να λυπάται κανείς "όλους όσους φορτώνουν στις πλάτες τους φορτία που δε μπορούν να αντέξουν" όπως, "μεγαλομανία, κόμπλεξ και πείσμα."

    :-))

     
  • At 8:03 μ.μ., Blogger Πάνος

    Μιραντολίνα, αναζητείστε τους "Κατά Ιουλιανού στηλιτευτικούς" δύο λόγους του Γρηγορίου Ναζιανζινού, διαβάστε τους και θα ανακαλύψετε μόνη σας γιατί χρησιμοποιώ τον όρο "φανατισμένοι" για τους τρεις ιεράρχες. Ο Χρυσόστομος δε χρειάζεται ειδική παραπομπή, όλα του σχεδόν τα κείμενα μιλάνε από μόνα τους. Ίσως αδικείται ο Βασίλειος - αλλά όχι πολύ: ο δικός του φανατισμός τον οδήγησε να χρησιμοποιήσει όλη την αρχαία κληρονομιά (γραμματεία και φιλοσοφία) χρησιμοθηρικά, δηλαδή ...άλλα αντ' άλλων, για να υπηρετήσει τις ανάγκες του νεοφανούς τραδικού δόγματος.

    *

    Όσο για τον Ιουλιανό, κάνετε λάθος να τον συμπονείτε, τον ...καημένο. Πέθανε βέβαια νέος (32 ετών) αλλά ακούστε ξανά τι είπε πεθαίνοντας, όπως μας το παραδίνει ο Αμμιανός Μαρκελίνος:

    Ευχαριστώ τους αιώνιους θεούς που μου επέτρεψαν να πεθάνω, όχι σαν θύμα σκοτεινών δολοπλοκιών ούτε μέσα στους πόνους μιας πολύχρονης ασθένειας ούτε σαν εγκληματίας, αλλά αφήνοντας τον κόσμο μέσα στο φως, στο απόγειο μιας ένδοξης σταδιοδρομίας...

    και το τέλος:

    αφού ζήτησε και ήπιε ένα ποτήρι κρύο νερό, στη μέση αυτής της πένθιμης νύχτας, πέθανε ήρεμα...

    Τέτοιους ανθρώπους, με τέτοια άποψη (και πράξη) για τη ζωή και το θάνατο - δεν είναι να τους λυπάται κανείς...

    Όσο για τους χαρακτηρισμούς (μεγαλομανία, κόμπλεξ και πείσμα) νομίζω πως θα τους ...μετριάσετε (τουλάχιστον) αν ασχοληθείτε μαζί του χωρίς διαμεσολαβήσεις' εννοώ, αν διαβάσετε όσα (λίγα, άλλωστε) διασώθηκαν από το συγγραφικό του έργο - κι αν προσπαθήσετε να καταλάβετε την ψυχοσύνθεση και τον τρόπο σκέψης του χωρίς στερεότυπα. Ο Ιουλιανός ΔΕΝ είναι αυτός που φιλοτέχνησαν οι χριστιανοί αντίπαλοί του - είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Αλλά, ό,τι κι αν σας πω εγώ δε θα σας πείσω, κι ούτε θα ήθελα κάτι τέτοιο. Είναι θέμα δικής σας μελέτης...

    Γιατί, νομίζετε, πως ασχολήθηκε μαζί του ο Καβάφης τόσο πολύ - όσο με κανένα άλλο ιστορικό πρόσωπο - και με τον τρόπο που προσπάθησα να δείξω στο ποστ;

     
  • At 9:56 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Οσονούπο σου 'ρχονται από κοινή μας γνωστή ακριβής πληροφορίες για τις εκδόσεις "Θυραδεν". Μιλάμε για χοντρό πανηγύρι

    Ηλίας

     
  • At 10:01 μ.μ., Blogger Πάνος

    Ηλία, μη μου πεις πως οι "θύραθεν" κάνουν αντίστοιχες πολιτικές καλπουζανιές με τις "εναλλακτικές εκδόσεις"... Αν ναι, να διαβάζουμε πλέον μονάχα Καστανιώτη (που εκδίδει τον γίγαντα Ανδρουλάκη) και Λιβάνη (που εκδίδει τη Λιάνη - και άλλες δημοκρατικές δυνάμεις)

     
  • At 10:12 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Υπαγόρευσα στην κόρη μου τη μονάκριβη και ιδού τα αποτελέσματα.Οσονούπο και θύρεδεν...Μονοτονικό θέλαμε, κατάργηση Αρχαίων θέλαμε.

    Διορθώνω:οσονούπω, Θύραθεν.


    Ηλίας

     
  • At 10:21 μ.μ., Blogger Πάνος

    Λέω κι εγώ, τα πίνει ο χριστιανός (όνομα και πράγμα!) νωρίς νωρίς...

    *

    Προσωπικά είμαι υπέρ της αυτοοργάνωσης: γκουπάκια για μικρούς και μεγάλους, που θα "σπουδάζουν" αρχαία ελληνικά. Αλλά, που να το πω...

     
  • At 10:54 μ.μ., Blogger Athanassios

    Από παιδί είχα την απορία γιατί είχαμε αργία για τους 3 Ιεράρχες.. ποτέ δεν έμαθα τι πρέσβευαν ή τι έγραψαν... Επιτέλους ήλθε η σημαντική στιγμή της ζωής μου να το μάθω κι αυτό... ρίξε ένα κείμενο του Ναζιανζηνού (έχει σχέση με το ναζιάρης?) να φτιαχτούμε νυχτιάτικα...

     
  • At 11:03 μ.μ., Blogger Πάνος

    A ρε Athanassios και να ήξερες τι προσπαθώ να ετοιμάσω: τους έρωτες του Δημοσθένη (τον θυμάσαι από τον Άκη Πάνου;) και της Ελεωνόρας. Αλλά δυσκολεύομαι, γιατί η πραγματικότητα έχει ήδη ξεπεράσει τη φαντασία (όπως γνωρίζεις) κι αυτό κομπλάρει τον δημιουργό...

    *

    Ναζιανζηνός απ' το ναζιάρης... φοβερή ετυμολόγιση!

     
  • At 11:07 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Επιτέλους ΄'εστειλα την αφιέρωση!


    Ηλίας

     
  • At 11:10 μ.μ., Blogger Athanassios

    Πάνο μου σε καταλαβαίνω απόλυτα... πρόσφατα και η δική μου φαντασία ξεπεράστηκε από παρόμοιο θέμα... κάνε την προσπάθεια πάντως αξίζει..

     
  • At 11:20 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Πάνο, έχεις ακούσει ότι ο Χρυσόστομος είχε επικυρύξει τους Εθνικούς, για να έχει γρήγορα αποτελέσματα; Μιλάμε για σωστό χριστιανό!

    Κατα τ΄άλλα απολαμβάνω τις "κόντρες" σου, με τον Ηλία, ο οποίος πολλές φορές "ζωγραφίζει".

    Σχολιαστής

     
  • At 11:27 μ.μ., Blogger Athanassios

    Σχολιαστή μην τον σκανδαλιζεις και πετάξει κανένα σεντόνι Χρυσοστομένιο και μας μουρλάνει!!

     
  • At 11:32 μ.μ., Blogger Πάνος

    Δεσμεύομαι: το επόμενο θέμα θα είναι για τα γούστα του Athanassios - αν και δεν ξέρω ποιό θα "κάτσει". Αλλά, Athanassios, πρέπει να το παραδεχτείς πως είσαι δύσκολος και απαιτητικός πελάτης - κι όταν δε σου αρέσει το "έργο" σφυρίζεις...

    Καλά κάνεις, δηλαδή... μας ξαναφέρνεις στην πραγματικότητα...

     
  • At 11:35 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Θανάση, έχει απίστευτο υλικό.
    Αν ανεβάσει κείμενο για τα βασανιστήρια στο χριστιανικό βυζάντιο, θα πέσει πολύ γέλιο. Φαντάσου, πατριάρχη σε δυσμένεια (στην εικονομαχία), να καβαλάει γάιδαρο ανάποδα, γυμνός, να κρατάει την ουρά,
    να του έχουν κρεμάσει στο λαιμό ακάθαρτα άντερα ζώου, και να διαπομπεύεται στην αγορά. Μιλάμε για άγριες εποχές.

    Σχολιαστής

     
  • At 11:40 μ.μ., Blogger Athanassios

    Πάνο μου όλα μ' αρέσουν αλλά δεν διαβάζονται.. κάντα πιο περιληπτικά....
    Σχολιαστή αν κατεβάσει αυτό που λες θα γίνει "αίμα και άμμος" με τον Ηλία... αν και νομίζω έχει και πιο ενδιαφέρον υλικό από τον διαπομπευμένο πατριάρχη...είμαι βέβαιος

     
  • At 11:45 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Για όλα είναι ικανός ο αθεόφοβος.
    Αλλά λυπηθείτε τον Αthanassios.

    Βιβή

     
  • At 11:56 μ.μ., Blogger Athanassios

    Βιβή έχω μάθει για τους "τράγους" φιλόσοφους και μη, ασκητές και παγαπόντηδες, όσα δεν μ΄ενδιέφεραν να μάθω ποτέ.... δεν γκρινιάζω.. απλά χάθηκαν τα πιο ζωντανά θέματα?

     
  • At 12:18 π.μ., Blogger Rodia

    Μου αρέσει να παρακολουθώ τις συζητήσεις σας. Η δική μου παιδεία είναι της εποχής που θέλαμε να αποτινάξουμε τη στείρα εκμάθηση των αρχαίων ελληνικών. Ευτυχώς, έτυχε να έχω καθηγητή ένα σπουδαίο Δάσκαλο, τον (μακαρίτη πια) Λευτέρη Ζωΐδη, απόφοιτο της Ριζαρείου (όχι, μη βιαστείτε, δεν ανήκε στο παπαδαριό) με καταγωγή απο τη Σμύρνη, πρόσφυγας στα 4 χρόνια του στην Αθήνα.
    Ολα όσα γράφετε σήμερα (για Καβάφη, Ιουλιανό) είναι βίωμα για μένα, κομμάτια απο τον εαυτό μου. Μπορείτε λοιπόν να αξιολογήσετε αν το -ευρύ όμως, όχι στείρο- μάθημα των αρχαίων έχει κάποιο αποτέλεσμα στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κάποιου ανθρώπου.
    Μεταξύ μας, δεν πιστεύω καθόλου ότι είναι ζήτημα μαθήματος ή όποιας εκμάθησης η διαμόρφωση ενός χαρακτήρα, αλλά είναι κάτι που οφείλεται στο Δάσκαλο και στους κοντινούς συγγενείς ή την ευρύτερη οικογένεια, για πολλούς και τη γειτονιά.

     
  • At 2:12 μ.μ., Blogger Πάνος

    Μεταλλαγμένη κράμβη, έχω νέα για σένα: εξορίζεσαι από 'δω, γιατί κοντεύεις να μετατρέψεις το μπλογκ σε αμέρικαν μπαρ. Ο χώρος για να εκφράζεις τις υψηλές σου επιδόσεις στο σταυρωτό βελονάκι θα είναι πιά αποκλειστικά το "Σωκράτης -Κώνειο 1-0". Άμα θέλεις. Άμα δεν, θα βάλω το γάτο μου να κλαίει...

     
  • At 1:10 π.μ., Anonymous ΛΕΩΝΙΔΑΣ

    ΦΙΛΕ ΠΑΝΟ ΜΗΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΜΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΟΣΩΝ ΟΛΙΓΩΝ ΕΚΛΕΚΤΩΝ ΕΔΩ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΡΜΑΪΚΟΥ; ΚΙ ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΤΣΙΠΟΥΡΟ ΤΟ ΜΟΝΟ ΚΙΝΗΤΡΟ;

     
  • At 1:19 π.μ., Anonymous leonidas

    ΦΙΛΕ ΠΑΝΟ ΜΗΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ ΟΙ ΟΣΟΙ ΟΛΙΓΟΙ ΕΚΛΕΚΤΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΜΑΣ ΚΑΤΗΓΟΡΗΣΟΥΝ ΚΑΠΟΤΕ ΓΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΣΙΩΠΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΟΣΑ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΣΥΜΒΟΥΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΡΜΑΪΚΟΥ; ΚΙ ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΤΣΙΠΟΥΡΟ ΤΟ ΜΟΝΟ ΚΙΝΗΤΡΟ; ΤΙ ΘΑ ΕΛΕΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΔΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΠΑΧΤΣΕ; ΤΗ ΜΕΡΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΩΡΑ ΤΗΝ ΔΙΑΛΕΓΕΙΣ

     
  • At 1:20 π.μ., Blogger Πάνος

    Λεωνίδα, στείλε μέηλ, για να το κανονίσουμε.

     
  • At 8:58 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Ιουδαιοι οι υποστηρικτες του Ιουλιανου;

    Είναι ιστορικά παραδεκτο οτι μεγαλη μεριδα του πληθυσμου στην Προ-Ιουλιανη περιοδο εχει ασπαστει τον Χριστιανισμο, ή καλυτερα την Ορθοδοξια(!) εχουμε παρατηρησει οτι ηδη εχουν αρχισει οι ζυμωσεις για διασπαση της χριστιανικης πεποιθησης με την παρουσια της αιρεσης του Αρειανισμου που ειχε αποδεχτει ο Κωνσταντιος, πραγμα που σημαινει οτι ο Χριστιανισμος ειχε ηδη περασει σε καποιο σχετικο σταδιο ωριμανσης. Η αντιδραση των χριστιανικων (κυριως Ορθοδοξων) πληθυσμων προς τις θρησκευτικες μεταρυθμισεις του Ιουλιανου θα ηταν παραλογη αν επροκειτο περι μιας θρησκειας που ειχε επιβληθει σε αυτους τους πληθυσμους με το ζορι οπως καποιοι υπαινισσονται! Μπορουμε να πουμε με μια σχετικη ασφαλεια οτι ο Ιουλιανος δεν στραφηκε εναντιων ολων των χριστιανων γενικως και αοριστως αλλα κυριως εναντιων των Ορθοδοξων πλυθυσμων της Ανατολης. Τραγικο παραδειγμα η Αντιόχεια.
    Στην ιστορικη αυτη περιοδο διαφαινεται μια πολιτικη προσπαθεια παρεμποδισης της αναπτυξης της Ορθοδοξιας και οχι το αντιθετο. Δηλ. την ιστορικα αστηρικτη φημολογια για αναπτυξη της Ορθοδοξιας εις βαρος των Πατρωων Εθιμων. Εχουμε σαφη στοιχεια οτι ο Ιουλιανος σε ορισμενες περιπτωσεις βοήθησε την παλαια Ιουδαϊκη Θρησκεια (μην συγχεουμε με Ορθοδοξια και χριστιανισμο) εις βαρος των χριστιανων και ειδικα των Ορθοδοξων της Ανατολης!

    Σιγουρα υπαρχουν πολλα αναπαντητα ερωτηματα που αφορουν τον Λατινο Ιουλιανο (Flavius Julianus) και τα Ιουδαϊκα του ερεισματα!

     
  • At 9:14 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Οι μυήσεις του αυτοκράτορα Ιουλιανού

    Δημοσιεύθηκε: 29 Thursday April @ GTB Daylight Time
    Θεματική Ενότητα: Θρησκειολογία
    Κωνσταντίνος Τσοπάνης - Δρ. Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Θρησκευμάτων.

    http://www.archive.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=65

    Τα σχόλια περιττεύουν για το πολυ-θρησκευτικό-φυλετικο-πολιτισμικό χάλι (αχταρμάς) της εποχής...

     
  • At 10:51 μ.μ., Blogger Πάνος

    Αγαπητέ "ανώνυμε" ευχαριστώ θερμά για τα σχόλια και το λινκ.

    Κρίμα που δεν επισκεφτήκατε τα "μτΚ" όταν γινόταν η συζήτηση γι αυτό το ποστ - να είστε καλά!

    (κι εμείς, για να τα πούμε στο μέλλον...)

    ΥΓ. Συχνά πυκνά, θέματα με παρόμοια ενδιαφέροντα ανεβάζουν η Μιραντολίνα, ο Χοιροβοσκός και ο bigfatopinion. Όλοι τους έχουν σύνδεσμο στα "μτΚ" - αν θελήσετε να τους επισκεφθείτε.

     
  • At 1:57 π.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Ορίστε και αυτό λοιπόν (βλ. παρακάτω). (Όχι, δεν τό έχω διαβάσει, αλλά έχω διαβάσει άρθρο της ιδίας που βασίζεται σε αυτήν την εργασία. Το βιβλίο βασίζεται στην διδακτορική διατριβή στην Σορβόννη της σήμερον καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Πατρών Diana Haas. Υποστηρίζει την άποψη για την αγάπη του Καβάφη στον "ένδοξόν μας βυζαντινισμόν", αντίθετα από εσάς, εάν κατάλαβα καλά. Αν και θα μού πείτε ότι άλλο η άποψη για τον Ιουλιανό ειδικώς, άλλο για το Βυζάντιο γενικώς. (Μπορεί να συμπαθεί τον Ιουλιανό και να αντιπαθεί τους φανατικούς χριστιανούς, αλλά να συμπαθεί και να μετέχει στον "ένδοξόν μας βυζαντισνιμόν"; (κλπ αναφορές υπέρ Βυζαντίου - δεν είναι μία μόνο, κάθε άλλο.)

    Ασχέτως του παραπάνω,
    Περί Ιουλιανού οι απόψεις είναι τρι-χασμένες:

    Οι χριστιανοί λένε ότι ο Καβάφης κυριολεκτεί.

    Μερικοί αρχαιολάτρες λένε ότι και εσείς.

    Κάποιοι άλλοι αρχαιολάτρες όμως λένε ότι πράγματι αντιπαθεί τον Ιουλιανό, διότι τον βλέπει ως παρηκμασμένο αρχαίο, ο οποίος μιμείται τους χριστιανούς προσπαθώντας σπασμωδικά να τους ανταγωνιστεί.

    Αλλά και για το αν ο Καβάφης είναι χριστιανός ή αρχαιολάτρης, τα ίδια. Ίσως τίποτε από τα δύο, με την στενή δογματική έννοια των λέξεων, ίσως και τα δύο, εάν τό δούμε πιο πλατειά. Δεν καλουπώνεται εύκολα ο Αλεξανδρινός.

    Όταν βρω χρόνο σάς ξαναεπισκέπτομαι, μόλις σήμερα είδα το άρθρο σας (από κάποιον άσχετο που το ανέφερε κάπου).


    Le proble`me religieux dans l'oeuvre de Cavafy
    Les anne'es de formation


    Par Diana Haas

    Le proble`me tre`s important de la religiosite' de Cavafy a e'te' aborde' plus d'une fois, mais il l'a e'te' en ge'ne'ral a` partir de conceptions occidentales de la culpabilite' ou de la foi, tout-a`-fait inade'quates en l'occurrence. Diana Haas a comple`tement renouvele' la question en recherchant les sources pre'cises de la religiosite' de Cavafy dans ses premie`res oeuvres, pour la plupart ine'dites de son vivant ou renie'es au moment de la grande remise en question ope're'e par le poe`te au tournant du sie`cle. Il s'agit la` d'un terrain de recherche pratiquement vierge et d'une proble'matique nouvelle et plus exacte. Le te'moignage de ce mate'riel, examine' avec une grande rigueur scientifique allie'e a` beaucoup d'intuition, est de'terminant en ce qu'il fait apparai^tre les bases me^mes de la conception religieuse du poe`te : attachement historique et national a` Byzance, fascination du mysticisme pai"en de l'Antiquite' tardive, etc. La foi de Cavafy est ainsi situe'e dans la perspective proprement orthodoxe qui est la sienne, avec l'aspect se'culier, ornemental, the'a^tral me^me, que cela comporte.

    1996
    574 p.
    ISBN: 2-84050-066-3

    33 Euros

     
  • At 2:03 π.μ., Blogger Πάνος

    Φίλε/φίλη "ανώνυμε", αν προσέξατε στο κείμενο αναφέρω σαφώς οτι ο Καβάφης ήταν Χριστιανός Ορθόδοξος - δεν υπάρχει αντίρρηση επ' αυτού.

    Να είστε καλά και ...δυστυχώς δεν ομιλώ την Γαλλικήν! (ευτυχώς, τα καταφέρνω καλούτσικα εις την Αγγλικήν...)