ι Τα μυστικά του Κόλπου
Παρασκευή, Απριλίου 28, 2006
Ο αρχαίος ελληνικός κόσμος και η ανεκτικότητα προς τον Άλλον

Το αποτέλεσμα της συνάντησης του ανορθολογισμού της λατρείας των θεών με τον τετράγωνο ορθολογισμό της πολιτικής σκέψης στον Πλάτωνα, είναι πραγματικά ανατριχιαστικό. Ουσιαστικά είναι η θεωρητική τεκμηρίωση της Ιεράς Εξέτασης (Νόμοι, 907e-910c). Μας δείχνει με τον πιο παραστατικό τρόπο ποια είναι τα όρια του αρχαίου ελληνικού κόσμου –τα οποία δεν μπόρεσε να υπερβεί, γιατί έμεινε προσηλωμένος στην πολιτική επιλογή του άστεως. Και η παράδοση του άστεως ταυτιζόταν με τον ανορθολογισμό της λατρείας και οι πολιτικές επιλογές έφταναν στα άκρα (εξορία, θάνατος, κάψιμο βιβλίων) όταν ο δήμος είχε να αντιμετωπίσει την όποια αμφισβήτηση. Ο δήμος φοβόταν την καταστροφή, συνεπώς έτρεμε οποιαδήποτε αλλαγή του status quo στο οποίο ισορροπούσε –ιδιαίτερα ο δήμος που αισθανόταν ανασφάλεια ως προς τη διατήρηση των κεκτημένων της ιμπεριαλιστικής του πολιτικής και του εμφυλίου πολέμου, όπως ο δήμος των Αθηναίων. Γι’ αυτό και η ελεύθερη σκέψη –κατεξοχήν ανατρεπτικό εργαλείο!- ήταν καταδικασμένη να κινείται, πολλές φορές, στα όρια της νομιμότητας ή της ανοχής του δήμου.

Ο παραδοσιακός θρησκευτικός ανορθολογισμός στα πλαίσια της πόλης –κράτους άφηνε ελάχιστα περιθώρια στην ανοχή μιας άλλης θρησκευτικής άποψης ή μιας αγνωστικιστικής αντίληψης. Οι θεοί που λατρεύονταν σε μια πόλη ήταν α) υποχρεωτικοί για όλους τους πολίτες –και υποχρεωτική η συμμετοχή των πολιτών στη λατρεία τους, και β) μοναδικοί, με την έννοια ότι δεν μπορούσε ένας πολίτης ή μια σέχτα να αντικαταστήσει τον θεό Χ με τον Ψ. Υπήρχε βέβαια η δυνατότητα η πόλη να προσθέσει έναν ακόμα θεό, συμπληρωματικά στους ήδη υπάρχοντες.

Όλα αυτά τα συναντάμε ξανά σε πλευρές της χριστιανικής παράδοσης. Και την (έμμεση, συνήθως) υποχρεωτικότητα της λατρείας για τους κατοίκους -και την αποκλειστικότητα (και μονιμότητα) του πολιούχου αγίου.

*

Ήδη καθίσταται σαφές ότι η ανεκτικότητα προς τον Άλλον ίσχυε ουσιαστικά μονάχα στην περίπτωση που αυτός παρέμενε στην πόλη του, τηρώντας τις παραδόσεις της (ή παριστάνοντας τον ευσεβή). Φυσικά, οι κοινές λατρευτικές συναθροίσεις (Δήλος, Σαμοθράκη, Δωδώνη, Δελφοί, Ολυμπία) και η κοινή λατρεία κάποιων θεών (Ζεύς, Απόλλων, Διόνυσος) μετρίαζαν κάπως τον παγανιστικό τοπικισμό, αλλά δεν μπορούσαν να τον αναιρέσουν γιατί αυτός ήταν σύμφυτος με την πολιτική οργάνωση (το πολίτευμα) της πόλεως. Όταν οι πόλεις υπήχθησαν στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, απώλεσαν δηλαδή την πολιτική τους αυτονομία, ήταν πια δυνατόν να διαδοθούν πλατιά θρησκευτικές δοξασίες, όπως ο νεοπλατωνισμός και ο χριστιανισμός, που ξεπερνούσαν τα όρια των πόλεων και απαντούσαν στα ερωτήματα μεμονωμένων ανθρώπων.

Παρεμπιπτόντως, στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η αξία της ζωής (δηλαδή της ζωής του Άλλου) ήταν σχετική, και αυτό ήταν αποτέλεσμα του συνδυασμού της κοσμοθέασης και του πολιτικού συστήματος που επικρατούσαν. Το σημείο αυτό είναι ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία διαφοροποίησης της νέας ελληνικότητας – μιαν άλλη φορά θα το συζητήσουμε πιο αναλυτικά.

Το ότι ο αρχαίος ελληνικός και ελληνιστικός κόσμος είχε τα μελανά του σημεία, ως προς τη σχέση με τον Άλλον, δε σημαίνει καθόλου πως οι πολιτισμοί που τον διαδέχτηκαν ήταν καλύτεροι, ως προς αυτό το σημείο. Γράφει ο Γ. Γεράσης (Η άρθρωση της εποχής. ΡΟΕΣ, 1991, σελ. 18):

Παρά τα όσα καταμαρτυρούν οι απολογητές του χριστιανισμού στον προχριστιανικό και ιδιαίτερα στον ελληνικό κόσμο, αποκαλώντας τον υποτιμητικά «παγανιστικό», «ειδωλολατρικό», «εθνικό» κλπ, η αλήθεια είναι ότι ο κόσμος αυτός υπήρξε αυθεντικότερος του χριστιανικού και δυτικού κόσμου, ως προς αυτό το σημείο: υπήρξε ένας πολιτισμός που σεβότανε ρητά την ετερότητα και την διαφορά. Η μέχρι ψυχώσεως εμμονή του χριστιανικού και του δυτικού κόσμου στην μια και μοναδική αλήθεια, προπαντός στη θρησκευτική και πνευματική σφαίρα του πολιτισμού, του ήταν άγνωστη αν όχι απεχθής και ακατανόητη. Τείνει να πιστέψει κανείς ότι η βαθύτερη εμπλοκή του δυτικού και χριστιανικού κόσμου δεν είναι άλλη από την αμετακίνητη πίστη του στη μία και μοναδική αλήθεια του κόσμου (και της ύπαρξης). Είναι η αδυναμία του να κατανοήσει ή να αποδεχθεί την ετερότητα ως αυθεντική εκδήλωση του ελευθέρως πράττειν ή δημιουργείν, δηλ. του ποιητικώς υπάρχειν.

Η περιγραφή του αρχαίου κόσμου που κάνει ο Γ. Γεράσης είναι (όπως το συνηθίζει) υπερβολικά εξιδανικευμένη, όχι με την έννοια ότι δεν υπήρχαν τέτοιοι χαρακτήρες, αλλά ότι αυτοί δεν ήταν κυρίαρχοι στην «καθημερινή» πολιτική και κοινωνική ζωή.

Στην πραγματικότητα, οι πολιτισμοί έχουν λιγότερες διαφορές από όσες νομίζουμε – και περισσότερες ομοιότητες μεταξύ τους, ως αποτέλεσμα της παρουσίας του ίδιου παρονομαστή: των σχέσεων κυριαρχίας και του εξουσιασμού. Αλλά για να μπορέσουμε να τις δούμε, απαιτείται νήψις (με την καλή έννοια…)
 
Έγραψε ο Πάνος - Παρασκευή, Απριλίου 28, 2006 |


11 Comments:


  • At 5:20 μ.μ., Blogger Λαμπρούκος

    Καλά είσαι με τα καλά σου. Ξεκινώ να γράψω το αριστούργημα "Το συναξάρι του Θείου Ισίδωρου και άλλες σεξουαλικές ιστορίες", κολλάει το κωλοbrowser μου και μέχρι να έρθω στη σελίδα σου έχεις ανεβάσει άλλο ποστ? Δηλαδή έλεος!

    Το ΣΚ είμαι πολύ έτοιμος για μπύρα, δε χωράει αναβολή!

     
  • At 7:21 μ.μ., Blogger Πάνος

    Λαμπρούκο, τι να σου κάνω που στα "μτΚ" γράφει πολύς κόσμος, ενώ εσύ το μαγαζί το κρατάς μοναχός σου...

    Για τις μπύρες μέσα, αλλά πρέπει νάρθεις ως τον Όλυμπο: επιστρέφω Δευτέρα απόγευμα στη Μπουγατσαδούπολη (και εδώ μεσολαβούν διάφορα: γάμοι, μνημόσυνα κλπ)

    (ΠΧ: Όλυμπος -Πλάζα, εκεί που σταματήσαμε όταν πηγαίναμε για την Πορφυρία...)

     
  • At 8:23 μ.μ., Blogger άστεγος

    Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

     
  • At 8:25 μ.μ., Blogger άστεγος

    Πάνο, η "ανεκτικότητα προς τον Άλλον" είναι κάτι που προϋποθέτει πολλή δουλειά, χρόνο και ελευθερία για να επιτευχθεί μέσα σε μια κοινωνία. Ας μην ξεχνάμε ότι η κατεξοχήν συνεισφορά των Αθηναίων και μικρασιατών Ιόνων της κλασσικής περιόδου είναι η ανακάλυψη του ατόμου και κατ'επέκταση ο αυτοορισμός του (χαρακτηριστικό παράδειγμα: Αντιγόνη). Από το σκοτάδι τη αρχαἰκής περιόδου με πρωταγωνιστές τους Θεούς και τους ήρωες περνάμε σε μια περίοδο όπου στο κέντρο μπαίνει ο άνθρωπος. Τώρα, η μετάβαση στην αποδοχή του Άλλου είναι τρομερά δύσκολη, ιδιαίτερα σε κοινωνίες, που βάση της συνοχής τους αποτελεί η θρησκεία, ακόμα και αν πρόκειται για δημοκρατία ("το σύνεχον την δημοκρατίαν όρκος εστι": Λυκούργος, Κατά Λεοκράτους 79 2).
    Την χριστιανική κοινωνία (από τον Θεοδόσιο και δώθε) για να την καταλάβουμε πρέπει να τη δούμε μόνο ως συνέχεια της "ειδωλολατρικής".Οπότε μια απ'τα ίδια ή και χειρότερα, όπως λες.

     
  • At 10:07 μ.μ., Blogger alombar42

    Εγώ πάντως συμφωνώ με το Λαμπρούκο. Κάνε λίγο υπομονή να χορτάσουμε τον Θείο ντε!!

    Ουφ!

     
  • At 10:23 μ.μ., Blogger Πάνος

    Αλόμπαρ, δεν το συλλαμβάνω: εις τι εμποδίζεται ο χορτασμός του θείου;

    Πάντως, καλού κακού - αναβάλω την προγραμματισμένη ανάρτηση. :-)

     
  • At 11:03 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Εχει δίκιο ωρέ ο Αλόμπαρ. Εχεις βαλθεί να εξοντώσεις το φαν κλαμπ δια της αναγνώσεως. Είναι σαφές ότι ο χριστιανός που μπαίνει να διαβάσει, θα δεί το τελευταίο κείμενο. Ασε λίγο ζωτικό χώρο στο θείο Ισίδωρο που είναι κελεπούρι.

    Επι της ουσίας του κειμένου μακάρι να ίσχυε το ότι οι πολιτισμοί έχουν λιγότερες διαφορές και περισσότερες ομοιότητες. Ιδού ένα παράδειγμα απόλυτης βαρβαρότητας στο Ιράν. Τρείς τύποι αποπειράθηκαν να βιάσουν μια κοπέλα 16 χρόνων. Κατάφερε παλεύοντας να σκοτώσει τον ένα. Καταδικάστηκε απο το δικαστήριο (εφαρμογή της σαρίας) σε θάνατο ενω οι δύο τύποι είναι ελεύθεροι.

    Οχι ανεκτικότητα προς τον Αλλον δεν εχουν οι μουλάδες και οι οπαδοί τους αλλά ούτε με τα αντερά τους δεν μπορούν να τα βρούν.
    Φαντάσου να αποκτήσουν και ατομική βόμβα. Μπροστά σ' αυτούς μέχρι και ο Μπούς φαίνεται λουλούδι.


    Σχολιαστής

     
  • At 12:14 π.μ., Blogger Πάνος

    Ένα λεωφορείο προχωρά με βαλκανικούς ρυθμούς σ' ένα δρόμο της Σερβίας. Ένα αεροπλάνο της ισχυρότερης αεροπορίας του κόσμου (ίσως κατά λάθος) του αμολάει μια βόμβα από ψηλά και το πετυχαίνει στο δόξα πατρί. Ο εκπρόσωπος τύπου των βομβαρδιστών αναφέρει τον απίστευτο όρο "παράπλευρες απώλειες" για τους δεκάδες άμαχους νεκρούς.

    Σχολιαστή, ρώτησε όποιον από τους συγγενείς τους θέλεις, είναι χειρότεροι οι Ιρανοί από τους Αμερικανοί;

    Εντάξει, για εμάς που ανοίκουμε στους "τυχερούς" της ζωής (της Δύσης), είναι. Αλλά κι εμείς καλό είναι να μην ξεχνάμε ότι

    α. είμαστε μειοψηφία

    β. δεν πρόκειται για σύγκρουση πολιτισμού και μη πολιτισμού, αλλά για σύγκρουση δυο ΜΗ πολιτισμών

    γ. ανά πάσα στιγμή μπορεί να αλλά ξει και η δική μας "τύχη".

    Όθεν, ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΌ ΤΟ ΙΡΑΝ - αφήστε τους Ιρανούς να καθαρίσουν μόνοι τους με τους μουλάδες (για τους οποίους η αμερικάνικη αρκουδιά είναι η καλυτερη δυνατή στήριξη...)

     
  • At 3:41 π.μ., Anonymous Θειος Ισιδωρος

    Παιδια μου εδω ειμαι,με το νεφρο παραμασχαλα στις επαλξεις.
    @ Σχολιαστη & κολομπαρ ο θειος δεν ειναι για χορταση(ξερετε ποσο εχει παει το ματσακι ο μαϊντανος στη λαϊκη,που ζητε?).

    Ειμαι τοσο πολυ συγκινημενος που μουρχεται να βαλω τα κλαματα...σε μια αλλη εκδρομη.

    *

    @ Ανηψιε μη "μασας"με τα διλημματα καουμποϊδες ή ινδιανοι,Περσες ή Αμερικανοι.Αλλα και αυτο το κατω τα χερια απο το Ιραν καπως...μου ακουγεται.
    Ανεκτικοτητα? απαραιτητη (αλλα ναναι δυναμει αμφιδρομη.
    Και με το Χιτλερ χρονια κανανε τους αδιαφορους οι Ευρωπαιοι.
    Αυτο εκανε αλλωστε η διεθνης κοινοτητα στη Ρουαντα. Σωστο?
    - Ισλαμ και δημοκρατια ειναι συμβατα?
    Δεν ειναι μονο αυτο αυτο που απασχολει βεβαια τον Μπους,γιαυτο και δεν το΄στησε (δεν νομιζω) του ΄κατσε!
    *
    Λαμπρουκο ασ΄τις μαϊμουδιες!

     
  • At 10:02 π.μ., Anonymous Ανώνυμος

    Πάνο, η βαρβαρότητα των καουμπόυδων δε μπαίνει σε συζήτηση.

    Χωρίς να σημαίνει ότι έχουμε βγάλει την ουρά μας έξω. Οταν τα Β-52 ανεφοδιάζονται απο τις δεξαμενές της Σούδας και όταν πύραυλοι φορτώνονται και ξεφορτώνονται στη βάση για να χτυπήσουν Ιρακινούς και Σέρβους, είμαστε βουτηγμένοι για τα καλά στο αίμα. Και ακόμα χειρότερα, οι αμερικάνοι το κάνουν για τα συμφέροντά τους, εμείς το κάνουμε γιατί μας πάει τσιρλιπιπόμ.

    Στο θέμα του Ιράν. Μιλάμε για τύπους
    που εξοντώνουν κάθε αντίθετη φωνή. Αν ένα μέτρο της βαρβαρότητας είναι πως συμπεριφέρεσαι στον ίδιο σου το λαό, παίρνουν 10 με τόνο. Ενα παράδειγμα, αφού χρησιμοποίησαν τους αριστερούς για να ανέβουν στην εξουσία το 79, στη συνέχεια τους εξόντωσαν.

    Οταν δηλώνουν ότι το Ισραήλ, πρέπει να εξαληφθεί απο το χάρτη, και ταυτόχρονα δηλώνουν ότι το βέλος έχει εκτοξευθεί (αναφερόμενοι στα πυρηνικά), είναι λογικό να ανησυχούμε. Δέκα πύραυλοι στο Ισραήλ και το Αιγαίο θα γίνει θερινό απο τη μόλυνση.

    Εχω σοβαρότατες αμφιβολίες, αν αποκτήσουν πυρηνικά οι Ιρανοί, αν μπορεί να ισχύσει η "ισορροπία του τρόμου". Και είναι αστείο να λέμε ότι έχουν ανάγκη απο πυρηνικά εργοστάσια για ειρηνική χρήση, όταν εκτός απο το πετρέλαιο, έχουν απίστευτες ποσότητες φυσικού αερίου και ταυτόχρονα είναι απο τις πιο σεισμογενείς περιοχές. Και είναι μεγάλη ντροπή για τους Ρώσους που τους χαίδεύουν και τους δίνουν τεχνογνωσία.

    Σχολιαστής

     
  • At 11:20 π.μ., Blogger Πάνος

    Παίδες, γιατί με βάζετε να (ξανα)λέω αυτονόητα;

    * Το καθεστώς του Ιράν είναι ό,τι αθλιέστερο -ΕΝΑ

    * Ουδεμία σχέση έχει η φύση του καθεστώτος με το ζόρι των αμερικάνων - ΔΥΟ (δεν είχαν και δεν έχουν κανένα πρόβλημα να συνεργάζονται με οποιοδήποτε κάθαρμα της οικουμένης)

    * Ανησυχώ κι εγώ για την πιθανότητα να έχει πυρηνικά το Ιράν. Όπως ανησυχώ επειδή ήδη έχουν το Πακιστάν, η Ινδία, το Ισραήλ και κυρίως αυτοί που έχουν ήδη αποδείξει οτι δεν έχουν κανένα πρόβλημα να τα χρησιμοποιήσουν (και έχουν ήδη καταμολύνει τον πλανήτη!) -ΤΡΙΑ

    * Όπως σωστά γράφει ο Σχολιαστής, μπαίνουν στο παιχνίδι στρατηγικά συμφέροντα Ρώσων (και Γερμανών; και Κινέζων;). Δηλαδή, ασχολούμαστε με το δέντρο (Ιράν) και όχι με το δάσος (την πλανητική διαμάχη των ισχυρών με τους νυν πλανητάρχες)- ΤΕΣΣΕΡΑ

    * Ο λαός αυτού του αθλίου καθεστώτος θα πληρώσει στη νύφη (νομιμοποιώντας και ιασχυροποιώντας περαιτέρω τους μουλάδες) κι αυτό δε μ' αρέσει - ΠΕΝΤΕ

    * Είδαμε τα λαμπρά αποτελέσματα της επέμβασης των Αμερικανών σε Σερβία, Ιράκ (και Βιετνάμ, παλιότερα). Η συνταγή έχει πρόβλημα, γιατί να την υποστεί μια ακόμα χώρα; -ΕΞΙ

    * Και το ΕΦΤΑ: Υπάρχει (και ποιού είδους) νομιμοποίηση της αυτοκρατορίας να γαμάει και να δέρνει όποιον -όπου - όποτε γουστάρει, αδιαφορώντας για τις όποιες "παράπλευρες απώλειες";

    * Κι ένα τελευταίο: Εμείς, γιατί πρέπει να γίνουμε κουρούμπελο με τους Ιρανούς (και τους λοιπούς Μουσουλμάνους του Πλανήτη) για χάρη των αμερικάνικων συμφερόντων; Πάμε καλά - ή κάπου διαρρέουν λάδια;