ι Τα μυστικά του Κόλπου
Κυριακή, Οκτωβρίου 22, 2006
Μικρό Ημερολόγιο Συνόρων







Σάββατο μεσημέρι στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, αναζήτησα τρία βιβλία. Το πρώτο («η μάστιγα του Θεού») το βρήκα αμέσως, στον ΜΑΛΛΙΑΡΗ. Το δεύτερο το βρήκα στο ΚΕΝΤΡΙ, λίγο παρακάτω στην Δημητρίου Γούναρη. Το τρίτο δεν το βρήκα καθόλου – και με στεναχώρησε αυτό, γιατί επρόκειτο για το «Χημείο του Παρακράτους». Φίλες και φίλοι, έχω την τιμή να γράψω σήμερα δυο λόγια για το «μικρό ημερολόγιο συνόρων» του Γκασμέντ Καπλάνι, που διάβασα «με τη μία».

1. Το βιβλίο διαβάζεται πολύ εύκολα. Έχει ένα μικρό προοίμιο, 30 σύντομα κεφάλαια κι έναν κάπως μεγαλύτερο επίλογο.

2. Κάθε κεφάλαιο έχει δύο μέρη: στο ένα παρουσιάζεται η ζωή του Αλβανού μετανάστη στην Ελλάδα – από τον πρώτο καιρό (1991) μέχρι σήμερα και το δεύτερο είναι ένα χρονικό των πρώτων ημερών, όταν μια νεοσύστατη παρέα πέντε Αλβανών (παράλληλα με χιλιάδες άλλους) περνάνε τα σύνορα και βρίσκονται σ’ ένα στρατόπεδο προσφύγων, στις Φιλιάτες.

3. Κατά τη γνώμη μου, αυτό το δεύτερο μέρος είναι και το πιο πετυχημένο του βιβλίου. Παρουσιάζει με ξεχωριστό χιούμορ, απλότητα, διεισδυτικότητα και περιγραφική δεινότητα τη ζωή στην πάλαι ποτέ κομμουνιστική Αλβανία, καθώς και τις πρώτες δύσκολες μέρες των φυγάδων στην Ελλάδα.

4. Το πρώτο μέρος κάθε κεφαλαίου παρουσιάζει (με αρκετές επικαλύψεις / επαναλήψεις) τη δυσκολία προσαρμογής του μετανάστη στην καινούρια χώρα, τα προβλήματα της γλώσσας, το ρατσισμό των ντόπιων σε ποικίλες εκφράσεις του, ακόμα και τις αντιθέσεις μεταξύ των μεταναστών και την ριζικά διαφορετική αντίληψη της «δεύτερης γενιάς» - δηλαδή των παιδιών που μεγαλώνουν στην Ελλάδα. Εδώ, πέρα από τις πολλές καίριες παρατηρήσεις, εντοπίζονται και κάποιες σημαντικές αδυναμίες.

5. Η ελληνική κοινωνία παρουσιάζεται σαν ένας μονοδιάστατα εφιαλτικός χώρος για τους μετανάστες – και οι απόψεις που διατυπώνει ο Καπλάνι ολισθαίνουν αρκετές φορές στην υπερβολή και το μελό. Αγνοείται σχεδόν απολύτως εκείνη η πλευρά των σχέσεων μεταξύ ντόπιων και μεταναστών, η οποία είναι πολύ πιο φωτεινή και εγκάρδια απ’ όσο (δεν) αφήνει ο συγγραφέας να εννοηθεί. Κι αυτό δεν το λέω γενικώς και αορίστως, αλλά από προσωπική εμπειρία, τόσο από το χωριό μου στην Καλαμάτα, αλλά και από το χώρο της δουλειάς μου, τόσο στο ελεύθερο επάγγελμα όσο και στο ΕΣΥ. Ένα πρόσθετο συγκεκριμένο παράδειγμα, η αποφασιστική αντίδραση των γιατρών του ΕΣΥ, όταν πριν μερικά χρόνια, κάποιος από τους Υπουργούς Υγείας θέλησε να περάσει την απόφαση πως οι ανασφάλιστοι (πρώτα και κύρια οι μετανάστες) δεν δικαιούνται δωρεάν περίθαλψη στις μονάδες υγείας του ΕΣΥ. Η ελληνική κοινωνία το απέρριψε αυτό, χωρίς πολλά πολλά.

6. Τονίζεται, πολύ σωστά, ο έκδηλος ρατσισμός πολλών ΜΜΕ (όλων των ΜΜΕ, αφήνει να εννοηθεί ο συγγραφέας) απέναντι στους μετανάστες, αλλά δε γίνεται καθόλου λόγος για τις υπαρκτές κοινωνικές και πολιτισμικές δυνάμεις που στέκονται στο πλευρό τους. Αυτό εκφράζεται ΚΑΙ σε πολιτικό επίπεδο. Και στη λογοτεχνική παραγωγή, σ’ ένα βαθμό.

7. Ο επίλογος μας δίνει ανάγλυφα, με πικρό χιούμορ, την εικόνα της ελληνικής γραφειοκρατίας, όπως την βρίσκει μπροστά του ο μετανάστης. Δεν είναι πολύ διαφορετική απ’ αυτήν που αντιμετωπίζει ο ντόπιος πληθυσμός – είναι απλώς, λόγω του μεγάλου αριθμού των μεταναστών που έχει να αντιμετωπίσει, με τη γνωστή της μαλθακότητα και αναποτελεσματικότητα, μια πρόσθετη πηγή άγχους και δεινών. Και το πράγμα θα χειροτερέψει, όσο οι μετανάστες μας θα γίνονται αυτοαπασχολούμενοι, επιχειρηματίες κλπ και θα έχουν να αντιπαλέψουν, όπως και οι ντόπιοι κάτοικοι, τα θηρία που λέγονται εφορία, ασφαλιστικά ταμεία κλπ.

8. Η γραφή του Καπλάνι είναι απλή, δημοσιογραφική, χωρίς εκπλήξεις – ευχάριστες ή δυσάρεστες. Προσωπικά μου άρεσε αυτό, καθώς εξυπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο το αντικείμενο του συγγραφέα και το βιβλίο.

9. Συμπερασματικά, πρόκειται για ένα αξιόλογο βιβλίο, που αφήνει πολλές υποσχέσεις για το μέλλον. Επαναλαμβάνω ότι ένα από τα χαρακτηριστικά του είναι ότι είναι εξαιρετικά διαβαστερό.

*

Στα ιστολόγια υπάρχουν:

Μια καλή συνέντευξη του Καπλάνι στον Ζούρη

Ένα μακροσκελές κείμενο του Πιτσιρίκου, από την παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα.

Ένα φορτισμένο κείμενο του συμπατριώτη του συγγραφέα Ν. Agoστην Κλειδαρότρυπα.

Μια βόλτα στις μηχανές αναζήτησης μας αποκαλύπτει και μερικές βιβλιοπαρουσιάσεις στις εφημερίδες:

Του Παντελή Μπουκάλα, στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Της Λίλης Εξαρχοπούλου, στα ΝΕΑ.

Της Όλγας Σελλά, επίσης στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.
 
Έγραψε ο Πάνος - Κυριακή, Οκτωβρίου 22, 2006 |


15 Comments:


  • At 2:34 π.μ., Blogger zouri1

    συμφωνω για τον Καπλανι.

     
  • At 12:13 μ.μ., Blogger allmylife

    Καλημέρα Πάνο.
    Αύριο θα το αγοράσω - θα το διαβάσω και μετά νομίζω πως θα το χαρίζω - σε Ελληνες φίλους πιο πολύ.

     
  • At 12:35 μ.μ., Blogger PaNoS

    απλά υπέροχο...

     
  • At 2:14 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης

    Διάβασα πρώτα τη δική σου παρουσίαση. Ενημερωτική όπως πάντα.

    Διάβασα μετά τη συνέντευξη του Καπλάνι στον Ζούρι. Μου άρεσαν πολύ οι απαντήσεις του.

    Προσπάθησα να διαβάσω το κείμενο του Πιτσιρίκου. Δεν μπόρεσα. Κουραστικό. Χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

    Διάβασα και το κείμενο του Ago στην Κλειδαρότρυπα. Καλό.

    Διάβασα ( φυσικά ! ) την παρουσίαση του Μπουκάλα. Εξαιρετική. Όπως όλα τα κείμενα του. Τον διαβάζω χρόνια. Τον θεωρώ κορυφαίο χρονογράφο. Υπέροχη πένα.

    Τις άλλες δύο παρουσιάσεις θα τις διαβάσω μετά.

    ΥΓ
    Πολύ home work μας βάζεις ρε Πάνο :)

     
  • At 2:46 μ.μ., Blogger Πάνος

    Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

     
  • At 7:04 μ.μ., Blogger Πάνος

    Ζούρη, almylife & συνονόματε Πάνο,

    το βιβλίο αυτό αξίζει να διαβαστεί.

    *

    Ιχνηλάτη,

    είναι γνωστό πως είοαι επιμελής... Όταν διαβάσεις το βιβλίο, θα ήθελα να μας γράψεις και τη δική σου γνώμη γιο' αυτό.

     
  • At 7:05 μ.μ., Blogger Greg

    Το βιβλίο του Kaplani δεν το διάβασα. Διαβάζω όμως τακτικότατα το blog του.

    Θεωρώ ότι προσέγγισή του στο θέμα της μετανάστευσης δεν είναι νηφάλια και δεν βοηθά στην ενσωμάτωση των ανθρώπων αυτών. Αντίθετα δημιουργεί πόλωση και ουσιαστικά παροτρύνει άθελά του σε γκετοποίηση τους...

    Η προάσπιση μιας ιδεολογικής ή άλλης θέσης, δεν ωφελείται από προσπάθεια ερεθισμού μόνο του "θυμικού". Τελικά θα καντήσει γελοιότητα αν όχι επικίνδυνη για τους μετανάστες που προασπίζεται!

    Εκείνο που χρειάζεται είναι πολιτικές προτάσεις προς την νεοφιλελεύθερη ληστοσυμμορία που τους έχει μετατρέψει - πατώντας πάνω στην επιβιωτική τους ανάγκη - σε εργαλεία εξαθλίωσης του ντόπιου εργατικού δυναμικού και πλουτισμού των καρτέλ, καθώς και παρότρυνση των συμπατριωτών του να ενστερνισθούν τον τρόπο ζωής της χώρας που τους φιλοξενεί και όχι το ανάποδο!

    Δυστυχώς όμως οι προτάσεις λείπουν από τα γραπτά του!

    Την συναισθηματική του αγκιτάτσια είναι εύκολο να την εκμεταλλευθούν πρώτοι οι αντίπαλοί του και τα πράγματα να χειροτερεύουν αντί να βρεθούν λύσεις.

     
  • At 8:23 μ.μ., Anonymous πανίκας

    Το βιβλίο του Καπλάνι, το κείμενο του Πάνου Ζέρβα και όλα τα σχόλια υπέροχα. Για να μην πω εκπληκτικά. Το κείμενο του Πιτσιρίκου άθλιο. Να αφαιρέσεις το link. Σου χαλάει το φανταστικό κείμενο.

     
  • At 1:08 π.μ., Blogger Πάνος

    greg,

    είμαι από τσίπουρα και αδυνατώ να απαντήσω τώρα στο σχόλιό σου. Αν είμαστε καλά, αύριο.

    *

    πανίκα,

    - ευχαριστώ για τα καλά λόγια

    - διαφωνώ με την απόπειρα ...λογοκρισίας του Πιτσιρίκου. Τρία μπλογκ όλα κι όλα έγραψαν για το βιβλίο (εκτός αν είναι και κάποιο που δεν είδα) - να κόψω το ένα; Ψυχραιμία!

     
  • At 2:11 π.μ., Anonymous πανίκας

    Μην προσπαθείς να με τουμπάρεις Πάνο Ζέρβα. Το σχόλιό σου είναι έξοχο -όπως και όλα όσα εξαίσια γράφεις - αλλά δεν θα ανεχτώ άλλη φορά να μας παραπέμπεις σε κείμενα αυτού του άθλιου. Εκτός, αν φοβάσαι να παραδεχτείς πως έχεις πάρει γραμμή από τον εκδότη σας να στηρίζεις τον ομόσταυλό σου. Δεν θα ξαναμπώ στο Internet αν συνεχίσεις να προβάλεις τα μακροσκελή, κουραστικά και χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον κείμενα αυτού του σιχαμένου που, αν δεν ήσουν εσύ, ο πανεπιστήμων παντογνώστης, δεν θα τον διάβαζε άνθρωπος. Ντροπή σου!

     
  • At 2:20 π.μ., Blogger Πάνος

    πανίκα,

    αν είναι να συγχύζεσαι έτσι - ΜΗΝ ΞΑΝΑΜΠΑΙΝΕΙΣ ΣΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ!

     
  • At 7:01 μ.μ., Blogger Πάνος

    Εντάξει, ο "πανίκας" αποφάσισε να προστατέψει την ψυχική του υγεία και, προς το παρόν, παράτησε το ίντερνετ. Καλό για όλους!

    *

    Βεβαίως θα επιστρέψει (με άλλο νικ), διότι πρώτα βγαίνει η ψυχή και μετά το χούι...

    *

    Είναι να μη σε κυκλώσει η ρημάδα η έμμονη ιδέα...

     
  • At 7:09 μ.μ., Blogger Πάνος

    greg,

    ξαναδιάβασα με προσοχή το σχόλιό σου. Ομολογώ πως δεν είμαι (πολύ) τακτικός αναγνώστης του Καπλάνι και, σε κάθε περίπτωση, δε γνωρίζω ποιές ακριβώς είναι η θέσεις του στο θέμα της ενσωμάτωσης των μεταναστών κλπ. και πως αυτές μεταφράζονται (αν μεταφράζονται) σε πολιτική άποψη.

    Θα ήθελα να παρακολουθήσω μια αντιπαράθεση απόψεων σχετικά.

    Πάντως, έχω την εντύπωση, οτι σε κάποιο βαθμό τουλάχιστον, το σχόλιό σου αντιστοιχεί στο περιεχόμενο της δικής μου βιβλιοπαρουσίασης.

    Το θέμα παραμένει ανοιχτό.

     
  • At 12:14 π.μ., Blogger Greg

    Συμφωνώ ότι η παρουσίασή σου ήταν πολύ καλή!

    Εγώ απλά θέλησα να εκφράσω μια αγωνία που έχω (και παρεξηγείται συνήθως...) σε σχέση με την γενικώτερη θεώρηση του μεταναστευτικού στην Ελλάδα!

    Η συναισθηματική προσέγγιση περισσεύει για ένα θέμα καθαρά πολιτικό, με πάμπολες συγκρουσιακές προεκτάσεις, που απαιτεί κατα τη γνώμη μου νηφαλιότητα, αλλοιώς θα αποβεί κατά τη γνώμη μου σε βάρος των ίδιων των μεταναστών.

    Για παράδειγμα θυμάμαι τώρα ένα παλιό post του Kaplani, στο οποίο εμμέσως πλην σαφώς παραλλήλιζε το Εβραϊκό ολοκαύτωμα στην Γερμανία με τα δεινά των σημερινών μεταναστών στην Ελλάδα (και αλλού)! Το να "ρίχνει" κανείς (όπως έκανε ο συμπαθής kaplani) το φταίξιμο στην άκρα δεξιά, δεν ωραιοποιεί ούτε δικαιολογεί το κεντρικό νόημα της δημοσίευσης.

    Τα ανακλαστικά που δημιούργησε η υπερβολή αυτή σε μένα ήταν αρνητικά.

    Συμπέρασμα:
    Ναί στην παρουσίαση της ανθρώπινης διάστασης του προβλήματος αλλά να μην μείνουμε εκεί. Και οι ίδιοι οι μετανάστες, πόσο μάλλον οι ταλαντούχοι απ' αυτούς, οφείλουν και να προτείνουν. Και προ παντός όχι υπερβολές...

    Μην χωρίσουμε μόνοι μας και χωρίς λόγο τους Έλληνες σε φιλομεταναστευτικούς και σε αντιμεταναστευτικούς.

    Γιατι είναι βέβαιο ότι οι δεύτεροι θα καταλήξουν πολλαπλάσιοι...

     
  • At 3:47 μ.μ., Blogger N.Ago

    Καταρχήν, ευχαριστώ που μνημονεύεις το μπλογκ μου, αν και ουσιαστικά, δεν έκανα παρουσιάσει του βιβλίου του Γκάζι.
    Και τούτο για δυο λόγους. Πρώτον διότι περίμενα από τους ειδικούς και δεύτερον, είναι φίλος μου και , μια που είμαστε και οι δυο στην ξενιτιά, δεν ήθελα και δεν θέλω αυτό να το εκλάβει κανείς ως μια απλή υποστήριξη σε συμπατριώτη μου.
    Φυσικά, το βιβλίο το διάβασα πριν βγει στα βιβλιοπωλεία.
    Έχω, μόνο ένα να πω, που το είπα και στο Γκάζι:
    «Ζηλεύω» θανάσιμα την ώρα που του ήρθε η έμπνευση αυτή.
    Θα ήθελα, και εγώ να γράψω ένα τέτοιο βιβλίο και, πίστεψέ με, τα έχω ζήσει τα γεγονότα αυτά εκ του σύνεγγυς , οπότε, οι παραστάσεις είναι φρέσκιες και χαραγμένες βαθιά.
    Εν τούτης όμως, δεν μπορώ να μην εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου που, εγράφη από έναν άνθρωπο που, μας ενώνουν πάρα πολλά και τρέφω σεβασμό και εκτίμηση.
    Η δική σου παρουσίαση, είναι πραγματικά προσεγμένη.
    Δεν θα επεκταθώ σε θέματα σχετικά με τις απόψεις του
    Γκάζι περί των μεταναστών αλλά, σίγουρα, αν κάποιος το παρακολουθεί σωστά, και προτάσεις έχει, και ξεκάθαρη σκέψη.
    Χαιρετώ!